Sưu tầm: Nguyễn Thị Hiền
BÁC HỒ VỚI NGHỆ THUẬT MÚA RỐI
NSƯT. Nguyễn Đăng Tiến
Năm 1956 nhân dịp đoàn múa rối RADOS Tiệp Khắc cũ sang Việt Nam biểu diễn, Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã chỉ thị cho cố Bố trưởng Hoàng Minh Giám “ Cần có đoàn múa rối chuyên nghiệp để các cháu thiếu nhi có thêm niềm vui, tiếng cười “. Lời nói đơn giản, ngắn gọn ấy đã thực sự là kim chỉ nam để ngành rối Việt Nam trong đó có Múa rối Thăng Long xây dựng định hướng hoạt động.
Năm 1969 trong lúc cả nước còn đau thương vì Bác ra đi về cõi vĩnh hằng, thì tháng 10 năm 1969, Đoàn Múa rối Kim Đồng tiền thân của Nhà hát Múa rối Thăng Long ngày nay ra đời, Ông Giám đốc Sở Văn hóa và Thông tin Hà Nội Nguyễn Bắc trong buổi trao quyết định thành lập đoàn đã yêu cầu Rối Kim Đồng phải thực hiện tốt lời dạy của Bác, xứng đáng với niềm tin của lãnh đạo Thành phố. Và thật sự trên con đường xây dựng, phát triển của mình, Rối Thăng Long luôn trăn trở, phấn đấu rất nhiều để hoàn thành nhiệm vụ.
Năm 1980 trong lần Rối Thăng Long đi biểu diễn tại 3 nước Liên Xô, Tiệp Khắc, Mông Cổ, chúng tôi rất xúc động được gặp lại các nghệ sỹ rối RADOS. Ông Giám đốc nhà hát phấn khởi nhớ về kỷ niệm sang Việt Nam và được vinh dự biểu diễn cho Bác Hồ xem, ông rất tự hào. Sau đó một đoàn múa rối chuyên nghiệp được thành lập và Tiệp Khắc đã cử chuyên gia sang đào tạo tay nghề, dàn dựng tiết mục. Cuộc gặp mặt như một lời nhắc nhủ Rối Thăng Long - Hà Nội phải nỗ lực cố gắng không ngừng.
Có lẽ hiếm trên thế giới có một lãnh tụ nào lại yêu quý thiếu nhi như Bác Hồ, Người đã viết “ trẻ em như búp trên cành, biết ăn biết học hành là ngoan “ Người cũng dạy các cháu 5 điều:
“Yêu tổ quốc, yêu đồng bào
Học tập tốt, lao động tốt
Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt
Giữ gìn vệ sinh, thật thà dũng cảm”
Bản thân Người cũng là một tấm gương sáng, sống mẫu mực, giản dị, chân thành cho lớp trẻ noi theo. Hình ảnh Bác Hồ rất thiêng liêng, cao quý trong tâm hồn người Việt Nam và bạn bè quốc tế. Vì đặc trưng riêng của nghệ thuật múa rối khác với nghệ thuật kịch nói , tuồng, chèo, cải lương, múa rối không thể xây dựng hình tượng Bác Hồ bằng xương bằng thịt nhưng nếu tạo hình Bác là một con rối điều đó khó được khán giả chấp nhận. Trước kia do ấu trĩ ở một vài phường rối dân gian có tạc tượng Bác, sơn vẽ lòa loẹt đặt trên kiệu kéo ra vài vòng trên ao làng quả thực rất tùy tiện và phản cảm. Vì vậy trong các chương trình của rối Thăng Long từ ngày thành lập đến nay, 5 điều Bác dạy thiếu nhi luôn là nguồn cảm xúc khơi dậy sáng tạo nghệ thuật. Từ những vở rối cạn sơ khai ban đầu như Tý Béo Cao kều, Ông Gióng, Đinh Bộ Lĩnh, Thỏ Rùa ... đến các chương trình rối nước hoành tráng như Huyền thoại Tiên Rồng, Linh thiêng hai tiếng đồng bào... chủ đề tư tưởng luôn được gắn với tính thật thà, lòng dũng cảm, yêu tổ quốc, yêu đồng bào. Đặc biệt vở Linh thiêng hai tiếng đồng bào gây xúc động mạnh cho bà con việt kiều. Có người xúc động phát biểu “ Xem xong chương trình họ cảm giác như được đi khắp vùng miền trên tổ quốc , thật tự hào đất nước Việt Nam chúng ta”.
Trong các đợt Rối Thăng Long đi lưu diễn tại Mỹ, Úc, Đan Mạch ... những năm 1995 – 1996 thế kỷ trước, người Việt Nam tị nạn do bị lôi kéo, kích động bởi lòng thù hận chia rẽ chống phá quyết liệt. Họ thành lập cả một tổ chức chống múa rối Thăng Long biểu diễn tại Mỹ. Họ tụ tập, biểu tình, gào thét trước giờ diễn nhưng thật kỳ lạ, khi kết thúc đêm diễn, chính họ lại là những người vỗ tay nồng nhiệt. Có lẽ sự gắn bó máu thịt với nơi chôn nhau cắt rốn, những hình ảnh mộc mạc giản dị, những câu hò điệu hát quê hương tha thiết đã thức tỉnh họ. Những lúc như vậy, các nghệ sỹ chúng tôi càng thấm thía tư tưởng của Bác thật vĩ đại, thật vì dân vì nước. Qua các câu thơ trong diễn ca lịch sử Việt Nam Bác viết năm 1941 tại Pắc Pó:
“ Dân ta xin nhớ chữ đồng
Đồng tình, đồng sức, đồng lòng , đồng minh “
Năm 2020 cả nước tưng bừng kỷ niệm 130 năm ngày sinh Bác Hồ kính yêu , trong di sản của Người để lại có những tư tưởng thật lớn lao, những triết lý thật vĩ đại , cũng có những điều chỉ bảo giản dị cho các cháu thiếu nhi học làm người có ích cho xã hội , đất nước.
Các nghệ sỹ Nhà hát Múa rối Thăng Long với sự kính trọng Bác sẽ cố gắng xây dựng các tác phẩm nghệ thuật rối độc đáo để mang lại nhiều niềm vui, tiếng cười cho các cháu thiếu nhi như là Bác dạy.