Sưu tầm: NSND Nguyễn Hoàng Tuấn
CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 VỚI SÂN KHẤU HÀ NỘI
PGS.TS Trần Trí Trắc
Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất – Khởi nguồn từ nước Anh vào năm 1784 và đã phát minh ra động cơ hơi nước của James Watt tạo ra kỷ nguyên cơ khí.
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai – Khởi nguồn từ Hoa Kỳ vào những năm 1871 – 1914 tạo ra sản xuất trên cơ sở điện cơ khí và tự động hóa.
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba – cũng khởi nguồn từ Mỹ vào năm 1969 đã sản xuất ra được chất bán dẫn, siêu máy tính, Laptop, Internet… của công nghệ thông tin và điện tử.
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư – diễn ra vào năm 2011 đã tạo ra các hệ thống liên kết giữa thế giới thực với thế giới ảo dựa trên nền tảng công nghệ số tích hợp với công nghệ thông minh để tối ưu hóa quá trình sản xuất tạo ra công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, Robot, công nghệ kết nối vạn vật (IOT) và Internet các dịch vụ (IOS)…
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư này bắt đầu từ dự án chiến lược công nghệ cao của chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức và thành thuật ngữ được sử dụng lần đầu vào năm 2011 tại hội chợ Hannover rồi chính thức nhận diện nó với nội hàm cụ thể tại Diễn đàn kinh tế thế giới Davos lần thứ 46 ngày 20/1/2016. Đặc trưng của Cách mạng công nghiệp 4.0 này – là các hệ thống sản xuất thực - ảo (Cyber – Physical Sys – Tems – CPS) và lần đầu tiên được Jame Truchat, Giám đốc điều hành của Natlonal Instrument đưa ra vào năm 2006, trong đó thiết bị thông minh làm việc với nhau qua mạng không dây hoặc qua điện toán “đám mây”.
Hiện nay, Cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh theo xu hướng vật lý, số hóa và sinh học, hay là sự kết hợp của 3 thế giới vật chất, ảo- số và sinh vật, xóa bỏ ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số, sinh học và đem lại sự kết hợp giữa hệ thống ảo với thực tế.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học thì Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay bao gồm 15 lĩnh vực chủ đạo và ứng dụng công nghệ trong đời sống con người của chúng ta là:
1. Cơ sở dữ liệu tập trung (Big Data)
2. Thành phố thông minh (Smart Cities)
3. Tiền ảo (Blockchain/Bitcoin)
4. Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence)
5. Năng lượng tái tạo/Công nghệ sạch (Renewable Energy/ Clean-tech)
6. Công nghệ tài chính (FinTech)
7. Thương mại điện tử (E-Commerce)
8. Người máy (Robotics)
9. Công nghệ in 3D (3D Printing)
10. Kết nối thực ảo (Virtual/Augmented Reality)
11. Các nền kinh tế chia sẻ (Shared Economies)
12. Internet kết nối vạn vật (IoT).
13. Công nghệ Nano/ Vật liệu 2D (Nanotechnology/2D Materials)
14. Công nghệ sinh học/Biến đổi gene và cách mạng nông nghiệp (Biotechnology/Genetics & Agricultural Innovation).
15. Khử muối lọc nước ngọt từ nước biển và quản lý chất thải rắn (Desalination and Enhanced Waste Management).
Từ những sản phẩm công nghệ 4.0, chúng ta thấy Internet (IOT) là mạng lưới kết nối các vật thể, dịch vụ, địa điểm… cho phép thực hiện được cải biến mọi nơi, kết nối mọi nơi, dữ liệu mọi nơi và dịch vụ mọi nơi. Đó là Internet năng lượng (IOE), Internet dịch vụ (IOS), Internet truyền thông (IOM), Internet con người (IOP) sẽ làm thay đổi truyền thống và cho phép truyền tải thông tin, giao tiếp phổ quát toàn cầu, cung cấp hàng hóa dịch vụ tức thời. Mặt khác, công nghệ 4.0 là trí tuệ nhân tạo có hệ thống tư duy như con người, hành động như con người rất hợp lý. Hơn nữa, công nghệ 4.0 là dữ liệu lớn với quy mô khổng lồ các lĩnh vực thương mại, tài chính, viễn thông, y tế, giáo dục, giao thông vận tải, an ninh, hành chính, quản lý công…giúp cho mọi quyết định của con người được tối ưu. Đặc biệt, công nghệ 4.0 là Robot cao cấp, là thiết bị được lập trình thực hiện mọi nhiệm vụ thay con người. Công nghệ in 3D tạo ra một đối tượng vật lý bằng cách bồi đắp dần các lớp vật liệu từ một bản vẽ hay mô hình có trước.
Nhìn chung, Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm xã hội loài người thay đổi căn bản cách thức sống của con người từ làm việc, quan hệ và tương tác với nhau. Nó làm cho con người, doanh nghiệp, quốc gia, thị trường trên toàn thế giới gần nhau hơn, làm thay đổi căn bản cách thức giao thông, mô hình sản xuất, lối sống hàng ngày và cho phép các công dân gắn kết với chính quyền nhiều hơn, tham gia rộng rãi hơn vào các hoạt động hoạch định chính sách, tăng sức mạnh giám sát và lãnh đạo, điều hành kinh tế của nhà nước với nhân dân.
Tóm lại, Cách mạng công nghiệp 4.0 như tạo hóa đã sinh ra một trái đất mới với nhân loại hoàn toàn mới so với quá khứ - truyền thống vốn có. Như việc đặt vé máy bay, gọi xe taxi, đặt phòng khách sạn hay thanh toán trực tuyến… đã trở nên đơn giản dễ dàng. Hoặc những công ty taxi Uber, Grap lớn nhất thế giới mà không hề có một chiếc xe nào, Airbnb – là công ty khách sạn lớn nhất thế giới mà cũng không có một phòng nào cả. Đặc biệt, khán giả có thể nghe nhạc, chơi game, xem một bộ phim đều có thể ở trên điện thoại Iphone, Samsung, HTC… trên tay mình v.v…
Nghệ thuật sân khấu là một hình thái ý thức xã hội, là tấm gương để phản ánh cuộc đời thì đương nhiên không thể tồn tại và đứng ngoài ý thức xã hội cũng như cuộc đời xã hội của thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0, mà phải cùng đồng hành với Cách mạng công nghiệp 4.0 để trở thành linh hồn tinh túy nhất của hiện thực văn hóa Cách mạng công nghiệp 4.0.
Để thực hiện sứ mệnh thiêng liêng của nghệ thuật sân khấu, các nghệ sĩ Hà Nội trước hết phải “lột xác” mình và nhận thức cho được toàn diện, sâu sắc về Cách mạng công nghiệp 4.0. Ở phạm vi này, các nghệ sĩ cần phải hiểu rằng, không thể đem nghệ thuật sân khấu thành một dạng công nghệ 4.0, mà biến Cách mạng công nghiệp 4.0 thành công cụ, cảm hứng cho sáng tạo hình tượng của mình và hình tượng ấy đậm tính nhân văn chân – thiện – mĩ của thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0. Vì vậy, hôm nay, đơn vị nghệ thuật sân khấu nào ở Hà Nội không biết dùng công nghệ 4.0 vào sáng tạo vở diễn của mình qua ánh sáng, trang trí, âm thanh, thiết kế sân khấu, khán phòng và ở migiăngsen…thì trở nên lạc hậu, lỗi thời, lạc lõng biết bao?
Nghệ thuật sân khấu Hà Nội – là nghệ thuật sân khấu của thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 phải thực hiện được cái “hào khí Thăng Long” ngàn năm văn hiến của người Hà Nội hành quân vào khai phá, khởi nghiệp trên mặt trận Cách mạng công nghiệp 4.0 để lập nên những kỳ tích “Hội nhập quốc tế” bằng tài năng trí thức của mình. Đó là những hình tượng của con người mới, cuộc sống mới ở Hà Nội trong Cách mạng công nghiệp 4.0, mang trong mình những giá trị chân – thiện – mĩ của truyền thống văn hiến và thiết kế lên những giá trị - hệ giá trị chân – thiện – mĩ mới của thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 cho cuộc sống Hà Nội thế kỷ XXI.
Nghệ thuật sân khấu Hà Nội thời Cách mạng công nghiệp 4.0, không chỉ vận dụng những thành tựu của Cách mạng công nghiệp 4.0 vào sáng tạo của mình, mà còn thể hiện được chân thực những suy tư, tình cảm, khát vọng của người Hà Nội ở thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0, thông qua đó để khán giả đương thời Cách mạng công nghiệp 4.0 say đắm sẻ chia với nghệ thuật sân khấu, đến với sân khấu và cùng sáng tạo với sân khấu.
Nghệ thuật sân khấu Hà Nội thời Cách mạng công nghiệp 4.0 – là sân khấu mang nội dung và hình thức của Cách mạng công nghiệp 4.0 ở Hà Nội. Đó là đề tài, chủ đề, thể tài, hình tượng, tính cách… người Hà Nội thời Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra phong cách: hành động mạnh, tốc độ nhanh, lượng thông tin lớn và hấp dẫn khán giả bằng những hình thức của Cách mạng công nghiệp 4.0.
Cách mạng công nghiệp 4.0 không chỉ là Hội mà còn là cách mạng, không chỉ là vui mà có cả những nỗi buồn. Vì, ở nó sẽ sinh ra hàng triệu người mất việc làm, có thể làm hủy hoại một trong những tài sản quý nhất của con người là giao tiếp trong thế giới thực, phản ánh và chiêm nghiệm cuộc sống với thực tế thành thế giới ảo. Nó làm cho loài người phải định nghĩa lại khái niệm thế nào là con người khi bị Robot hóa. Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ vẽ lại bản đồ kinh tế thế giới và làm suy yếu quyền lực quốc gia dựa vào khai thác tài nguyên. Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm thay đổi bản sắc văn hóa dân tộc, nhân loại và bị thay thế bằng văn hóa ảo, văn hóa số, chi phối hệ giá trị vốn có của con người … Do đó, nghệ thuật sân khấu Hà Nội phải là “nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển kinh tế xã hội” và là căn cốt văn hóa giữ thăng bằng cho mối quan hệ giữa truyền thống với hiện đại, giữa dân tộc với quốc tế trong Cách mạng công nghiệp 4.0 ở Hà Nội.
Cách mạng công nghiệp 4.0 là đề tài rất rộng, rất lớn, nghệ thuật sân khấu Hà Nội với Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng rất phức tạp. Hội thảo này, bằng tham luận của các nghệ sĩ, chắc rằng đề tài sẽ được sáng tỏ nhiều hơn. Chúc hội thảo có nhiều tham luận hay, sâu sắc, hữu ích.