Sưu tầm: Nguyễn Thị Nguyệt
Nghệ sỹ sân khấu Thủ Đô
tận tâm với nghề, rực rỡ và tỏa sáng
Ths Mai Văn Lạng
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước hàng nghìn năm của dân tộc Thủ Đô Hà Nội luôn là trung tâm chính trị, kinh tế văn hóa của dân tộc. Bên cạnh các chiến công lẫy lừng, hào hùng của quân và dân Thăng Long xưa, Hà Nội nay trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược thì những “ chiến công “ thầm lặng trên mặt trận tư tưởng văn hóa cũng góp phần làm nên vẻ đẹp lung linh huyền ảo, một Thăng Long, Hà Nội anh hùng, nhưng hào hoa và thanh lịch
Cái sự hào hoa và thanh lịch của người Hà Nội thể hiện trong đa tầng văn hóa: từ giọng nói, điệu cười đến những cách ứng xử nhẹ nhàng lịch lãm, và cao hơn, bay bổng hơn là tiếng hát, cung nhớ cung thương, câu bổng câu trầm ngan nga da diết. Đó là những khúc ca trù, những làn điệu chèo mượt mà đằm thắm.
Trong suốt chiều dài lịch sử Thăng Long Hà Nội ghi nhận biết bao nghệ sỹ sân khấu đã có những đóng góp không nhỏ làm nên diện mạo của Thăng Long Hà Nội. Theo sách “Đại Việt sử ký toàn thư” về nguồn gốc hát ả đào hay còn gọi là ca trù có viết: “Mùa thu, tháng 7 năm Ất Sửu (1025) đời Lý Thái Tổ… Định lại các khoản quản giáp. Chỉ con hát mới được gọi là quản giáp. Khi ấy có con hát là Đào thị, giỏi nghề hát, thường được thưởng, người bấy giờ hâm mộ tiếng của Đào thị, cho nên phàm con hát đều gọi là đào nương”.
Nhiều thế kỷ sau ca trù ngày càng thịnh hành phát triển tại Kinh Đô Thăng Long, nhiều kép đàn, đào nương danh tiếng từ khăp các nơi đều về với Thăng Long để hát trong các Phường trò.
Đầu thế kỷ thứ XX nhiều loại hình loại hình nghệ thuật đặc sắc đã được người Hà Nội tiếp nhận và dần trở thành một món ăn không thể thiếu của người dân Thủ Đô như: Nghệ thuật kịch nói, Tân nhạc, cải lương, đặc biệt là chèo. Chèo được đi từ sân đình của làng quê bắc Bộ, từ các gánh hát đến với Hà Thành, đến với các đêm diễn ở trong sân khấu rạp hát. Từ chèo sân đình với sân khấu 4 mặt, các nghệ sỹ hòa mình vào khán giả thì này với chèo Văn Minh của Thủ Đô đã có sân khấu biểu diễn, có cánh gà, có âm thanh, có sáng, rồi có tác giả, có đạo diễn . . . trở thành một loại hình nghệ thuật sân khấu đặc sắc.
Sau năm 1945 sân khấu chèo cách mạng, một số nghệ sỹ của các rạp Thủ Đô theo lời kêu gọi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh lên Việt Bắc theo kháng chiến. Trong 9 năm trường kỳ kháng chiến, đội ngũ văn nghệ sỹ Cách mạng đã phát triển nhanh chóng. Nhiều đoàn, tổ đội sân khấu được thành lập, hàng chục nghệ sỹ lừng dành đã cùng nhau dàn dựng nhiều tiết mục chèo, kịch nói để phục vụ Đẳng, Bác Hồ, phục vụ kháng chiến.
Hòa Bình lập lại Hà Nội thân thương, Thủ Đô yêu dấu đón đoàn quân từ chiến khu trở về trong đó có các nghệ sỹ sân khấu. Các đoàn văn công nhân dân trung ương được thành lập trên đất Thủ Đô, nhiều nghệ sỹ được cử đi học đạo diễn, học viết kịch, các vở diễn sân khấu ngày càng chuyên nghiệp hóa cao với nhiều vở diễn hay phục vụ nhân dân Hà nội và nhân dân Miền Bắc, phục vụ quân và dân ngoài tuyến lửa.
Tiêp theo việc thành lập các đoàn văn công nhân dân trung ương là các đoàn của địa phương cũng lần lượt ra đời. Cho đến nay, Hà Nội vinh dự tự hào có 5 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp: Nhà hát chèo, Nhà hát kịch, Nhà hát cải lương Hà Nội, Nhà hát múa rối, nhà hát ca múa nhạc Thăng Long . . .
Gần 70 năm qua, nhìn lại chặng đường xây dựng phát triển của các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp Hà Nội các nghệ sỹ Hà nội có quyền tự hào rằng các bác các cô các chú anh chị đã đóng góp hết sức mình vì một Hà Nội anh hùng, Hà Nội hào hoa thanh lịch và Hà Nội- Thăng Long ngàn năm văn hiến. có thể kể ra đây hàng chục nghệ sỹ tiêu biểu của nhiều thế hệ nghệ sỹ Hà Nội như ( xin phép được kể theo trí nhớ chứ không có ý phân biệt cao thấp ): Trần Huyền Trân, Hoa Tâm, Cao Kim Điển, Thanh Trầm, Quý Bôn. . . sau này là Quốc Chiêm, Thúy Mùi, Xuân Hanh, Mai Hương, Thu Huyền, Phương Mây . . . và thế hệ trẻ Quốc Phòng, Việt Thắng, Thu Hòa của nhà hát chèo Hà Nội; Sỹ Tiến, Tiêu Lang, Kim Xuân, Tuấn Sửu, Bích Được, Ngọc Dư . . rồi sau này Nhật Minh, Xuân Tùng, Thanh Vy . . . rồi Thanh Hương, Thanh Vân . . . của nhà hát cải lương Hà Nội . . . các nghệ sỹ : Trần Hoạt, Hoàng Thanh Giang, Thanh Tú, Phạm Bằng. Hoàng Quân Tạo v v. . . rồi Trận Hạnh, Trần vân, Quốc Toàn . . . tiếp nối là Trung Hiếu, Tiến Hợi, Thu Hà, Công Lý . . . của nhà hát kịch Hà Nội
Các nghệ sỹ của các đoàn nghệ thuật, thực ra, đại đa số không phải người Hà Nội theo nghĩa, gốc, họ là những người con ưu tú của mọi miền Tổ Quốc, học tập, sinh sống, yêu Hà Nội và quyết định ở lại cống hiến tài nằng, sức lực và trị tuệ cho Thủ Đô. Ngược lại, nhiều thập kỷ qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ Độ cũng đã có nhiều chính sách đãi ngộ để nôi dưỡng các nghệ sỹ sân khấu. Nhiều vỡ diễn lớn mang tính quyết địch của lịch sử sân khấu Việt Nam dàn dựng từ các đoàn nghệ thuật của Thủ Đô như: Tôi và chúng ta ( Nhà hát kịch Việt nam )Nàng Si Ta ( Nhà hát chèo Hà Nội ) Kẻ sỹ Thăng long ( Nhà hát Cải lương Hà Nội v v . . . Cũng người Hà Nội biết bao năm tháng không quản trời nắng hay mưa, rét căm căm hay nóng như đổ lửa đã xếp hàng mua vé vào rạp xem các vở viễn của các Đoàn nghệ thuật của Thủ Đô. Và giờ đây, như chúng tôi biết khách quốc tế cũng vô cùng háo hức xem Nhà hát múa rối Thăng long biểu diễn.
Hà nội mên yêu, Thủ Đô yêu dấu yêu thương, đùm bọc, chở che nuôi dưỡng người nghệ sỹ và ngược lại, các nghệ sỹ của Thủ Đô luôn cháy hết mình cho sân khấu. Dù con bộn bề lo toan vất vả với cuộc sống thường nhật. Nhiều nghệ sỹ trẻ được chào mời ở một số nơi với mức lương cao hơn nhưng họ không rời sân khấu thủ Đô vì tình yêu Hà Nội, vì tri ân với bao thế hệ tiền nhân
Để nghệ sỹ sân khấu gắn bó lâu dài, dành toàn tâm toàn ý để đưa nghệ thuật sân khấu thành một loại hình nghệ thuật đỉnh cao “ Thánh đường “ như nhiều nhà nghiên cứu, nghệ sỹ từng mơ ước, chúng tôi mong Lãnh đạo Thành phố cũng như các cấp các ngành có liên quan quan tâm tới những vấn đề sau đây
- Có chính sách bồi dưỡng tạo điều kiện để các nhà viết kịch có điều kiện thuận lợi tìm hiểu về thủ Đô, tìm hiểu cuộc sống mới của đất hà Thành, có chế độ nhuận bút thỏa đáng để họ viết, viết kịch bản thật hay về đề tài Thủ Đô Hà Nội và Thăng Long xưa
- Có chế độ đãi ngộ thỏa đáng để các nghệ sỹ yên tâm sống với nghề, không phải lo lắng quá nhiều về cuộc sống vật chất lẫn tình thần, toàn tâm toàn ý cho nghệ thuật
- Có chính sách thu hút nhân tài, đãi ngộ các nghệ sỹ tài năng, bên cạnh đó cũng đàu tư để đào tạo các nghệ sỹ tài năng ngay trong lòng Hà Nội.
Mấy suy nghĩ chân thành, lần đầu tiên viết tham luận dự hội thảo tại Hội nghệ sỹ sân khấu Hn có điều gì sơ suất mong được các cô bác anh chị em lượng thứ