Sưu tầm: Nguyễn Thị Lệ Dung
NGHỆ SỸ TRẺ VỚI NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU
NSND Bùi Thanh Trầm
Kính thưa quý vị đại biểu, thưa các anh chị!
Thực hiện chủ trương phát huy và động viên những nghệ sỹ trẻ bao gồm tác giả trẻ, nghệ sỹ trẻ cho nghệ thuật truyền thống, hiện đại tồn tại và phát triển. Hội Sân khấu Hà Nội được sự đồng ý của Đoàn chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội tổ chức Hội thảo này.
Kính thưa quý vị đại biểu, thưa các anh chị, với tư cách là một nghệ sỹ có nhiều năm hoạt động nghệ thuật, mặc dù nhiều vinh quang nhưng cũng lắm gian khổ, cái chính ở người nghệ sỹ là cống hiến hết mình, đã theo là phải yêu nó hết mình cả cuộc đời mình đã chọn. Để lại cho đời, cho nghệ thuật những vai diễn, công trình nghiên cứu những tác phẩm nghệ thuật đích thực được giới ngành và công chúng đón nhận.
Thời gian là quy luật của cuộc sống, không ai làm việc được cả đời, mà phải nghỉ và có trách nhiệm với lớp nghệ sỹ kế thừa, đó là quy luật muôn đời trong cuộc sống.
Thưa quý vị đại biểu, thưa các anh chị. Nhìn rộng hơn, ngay trong hàng ngũ lãnh đạo Đảng, nhà nước và các cơ quan đoàn thể, con đường tất yếu là phải trẻ hóa bởi sức trẻ là tuyệt vời, năng động bắt nhịp với cuộc sống đương đại rất nhanh. Về đặc thù VHNT thì sự trẻ hóa là rất cần thiết. Các cụ ta thường nói thầy già con hát trẻ, nếu trên sân khấu không có diễn viên trẻ đảm nhận những vai chính của vở diễn thì coi như thất bại.
Sự trẻ hóa trong nghệ thuật là một sự thể bất khả kháng. Nhưng để các nghệ sỹ trẻ trước hết yêu nghề, sống chết với nghề trong tình hình hiện nay là vô cùng khó khăn. Tác động từ nhiều phía như chính sách đãi ngộ, lương có đủ sống và quan trọng là nghệ thuật có được công chúng đón nhận hay không.
Qua hội thảo này, chúng ta phải có trách nhiệm và đưa ra nhiều biện pháp làm thế nào cho nhiều người trẻ say mê sáng tạo nghệ thuật.
Chúng ta cần phải khẳng định rằng, thực trạng văn hóa nghệ thuật truyền thống hiện nay đang ở thế yếu. Các loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian không thu hút thanh niên bởi thiếu sự định hướng, không nhiều sân chơi bổ ích. Bên cạnh đó, sự bùng nổ các phương tiện nghe nhìn với các loại hình nghệ thuật mới đang tác động mạnh đến nhận thức của thế hệ trẻ. Hàng loạt chương trình truyền hình có nhiều gameshow đặc sắc mua bản quyền của nước ngoài, phát sóng ở khung giờ “vàng” nhanh chóng nhận sự quan tâm của giới trẻ. Trong khi đó, chương trình trò chơi hay thi thố tài năng cho các loại hình nghệ thuật truyền thống lại nghèo nàn về phần kịch bản, vì vậy có chăng cũng chỉ thu hút khán giả trung tuổi.
Vì vậy, doanh thu từ bán vé cũng giảm dần, các chế độ bồi dưỡng cho nghệ sĩ trước đây được trích từ kinh phí bán vé thì nay không còn nữa. Chính những thay đổi ấy đã ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống của các nghệ sĩ. Khi sân khấu không thể giúp họ đủ trang trải cho cuộc sống hàng ngày, khi nỗi lo cơm áo gạo tiền đè nặng thì có lẽ niềm đam mê, sự “sống chết với nghề” của nhiều nghệ sĩ cũng bị vơi đi ít nhiều.
Một điều lạ là dù khó khăn suốt bao năm nay nhưng các nghệ sĩ sân khấu truyền thống vẫn nhất quyết không bỏ nghề. Bởi nghề với họ, nghề đã trở thành cái nghiệp. Sau những lo toan về “cơm, áo, gạo, tiền” họ được lên sân khấu để thỏa lòng đam mê, đồng thời đem những thông điệp mà đạo diễn gửi gắm trong tác phẩm để đưa đến cho khán giả với niềm say mê cháy bỏng.
Một vài năm gần đây, giới văn nghệ sĩ ở lĩnh vực nghệ thuật truyền thống rất mừng khi nhiều đề án được đưa ra để triển khai như Đề án bảo tồn và phát huy nghệ thuật biểu diễn truyền thống; Quy hoạch tổng thể phát triển nghệ thuật biểu diễn năm 2020, định hướng 2030; Đào tạo bồi dưỡng nhân lực văn hóa nghệ thuật ở nước ngoài đến năm 2030… Tuy nhiên, những đề án này theo thời gian vẫn chưa cho thấy dấu hiệu khởi sắc. Mặc dù đã tích cực tìm kiếm, huy động “đầu vào” nhưng hầu hết các cơ sở đào tạo vẫn nằm ở tình trạng chung “khát” học viên vì các bộ môn nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo hay cải lương… không những khó về mặt chuyên môn mà còn khó cả về mặt cảm thụ. Đây là những bộ môn đòi hỏi người học phải có độ am hiểu tương đối về văn hóa, lịch sử, xã hội… và hơn hết là tình yêu với nghề. Chính vì vậy, các cơ sở đào tạo không những phải chật vật tuyển sinh mà còn phải chọn lọc rất kỹ càng trong số ít ỏi những hồ sơ đăng ký thi tuyển. Mặt khác, chương trình giảng dạy các bộ môn nghệ thuật truyền thống ở Việt Nam không gợi được niềm đam mê cho sinh viên, vẫn chú trọng lý thuyết mà xem nhẹ thực hành. Hiện số lượng học sinh theo đuổi nghệ thuật truyền thống rất ít. Có lẽ do mảng này không có bề nổi, khó nổi tiếng so với dòng nhạc hiện đại. Hơn nữa, nghệ thuật truyền thống có độ khó cao, thường là nghệ thuật tổng hợp, đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hát, diễn xuất, hình thể, vũ đạo… Với đặc thù như vậy, cộng với tâm lý thích nổi tiếng nhanh cũng như đầu ra khó khăn khiến cho nghệ thuật truyền thống ít thu hút lớp trẻ. Bên cạnh đó, nhiều nghệ sĩ khá bức xúc khi trước chế độ, chính sách về giảng viên chưa hợp lý…
Theo tôi, với bộ môn nghệ thuật truyền thống luôn cần phải có những chính sách và sự bảo trợ của Nhà nước. Một trong những lý do chính mà sinh viên đến với ngành ngày càng ít là ngoài việc cần có một sự kiên trì để trải qua quá trình học tập bài bản thì cơ hội để tìm kiếm được một công việc tốt, thu nhập cao vẫn là một điều khiến người theo học nghệ thuật truyền thống khó đạt được. Để thay đổi điều này, cần có chiến lược bài bản cũng như sự quan tâm, đầu tư của các cấp quản lý. Và trên hết, giáo dục thẩm mỹ, nghệ thuật phải được nhìn nhận một cách nghiêm túc, mới mong cải thiện và thu hút lớp trẻ ở những thế hệ sau.
Kính thưa quý vị, thưa các anh chị. Hội thảo nghệ sỹ trẻ với nghệ thuật là một việc rất hữu ích cho giới văn học nghệ thuật Thủ đô. Đây cũng là một chủ trương đúng đắn và trách nhiệm của Hội nghề nghiệp. Để VHNT cả nước nói chung, Hà Nội nói riêng ngày càng phát triển hòa nhập với Quốc tế trong nền nghệ thuật độc đáo của Việt Nam.