Sưu tầm: Nguyễn Thị Lệ Chi
NHỮNG DẤU ẤN ĐẸP CỦA SÂN KHẤU NĂM 2012
NSƯT Lê Chức
Cũng rất tự nhiên như tất cả, như từng người… cứ tới cuối năm thì tình huống “ngoái đầu nhìn lại phía sau” của 365 ngày với 12 tháng tuần tự trôi, để lộ ra con đường mà bao người đã cùng đi, bao cái đầu đã chụm lại góp trí, bao bàn tay đã góp lực cho các hoạt động của nghề nghiệp, của cộng đồng.
Một năm 2012 của Sân khấu với biết bao nỗ lực và cố gắng để tự vươn lên, vẫn giữ được vai trò khẳng định sự tồn tại trong phát triển, ghi thành những nét đẹp của một chu kỳ hoạt động.
Trước hết là những niềm vui lớn lao và tự hào là động thái đánh giá, tôn vinh nhiều bậc thầy, nhiều đồng nghiệp của các thế hệ Sân khấu trong và ngoài các đơn vị công lập với việc được Đảng và Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về VHNT (ở lĩnh vực Sân khấu); rất nhiều danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú được công nhận để làm tăng lên đội ngũ của những “người Sân khấu” có Tâm – Tài – Trí – Đức trên cả nước, tạo động lực cho niềm tin, củng cố ý thức tự trọng nghề nghiệp, làm mạnh hơn tính bản lĩnh trong cuộc sống ở giai đoạn mà VHNT chính thống gặp bước gian truân có phần hẫng hụt trước tình hình kinh tế, sự thưa vắng người xem, sự thiếu đi các kịch bản hay, các vở diễn lớn cả về ý tưởng, thẩm mỹ, nội dung, hình thức và đội ngũ.
Phần thưởng của cuộc đời và nghề nghiệp đó làm ấm lòng bao nghệ sĩ, làm sang trọng thêm lên khi giới thiệu một vở diễn do nhiều “người tài” thực hiện. Nhiều địa phương đã thêm nữa một lần tổ chức lễ đón tin vui, vinh danh và tặng thưởng thêm một lần nữa cho xứng đáng cả phần cống hiến cá nhân và phần chăm lo phát triển lực lượng nghệ sĩ cho sân khấu của tỉnh.
Như một phản ứng nối tiếp: Liên hoan Kịch, Liên hoan Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc và vài ba Liên hoan khác dành cho ngành Sân khấu đã tăng thêm hiệu quả sáng tạo và cống hiến trong hiệu ứng truyền thụ và cảm nhận của người xem.
Giải thưởng, Danh hiệu, Huy chương vàng – bạc, bằng khen – là thêm nữa một lần làm cho không khí sân khấu sống động và tươi tắn.
Với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: Định hướng chuyển hoạt động về các tổ chức cơ sở: Liên chi hội, Chi hội, Tổ hội đã tạo ra một diện rộng của các hoạt động với nhiều kết quả đặc thù góp vào thành tích chung của Hội. Các tổ chức cơ sở đã chủ động phối kết hợp với nhiều đối tác khác nhau để nhận được sự ủng hộ, tạo điều kiện của các cấp lãnh đạo ở từng địa phương để xây dựng vở diễn, chương trình, sáng tạo kịch bản; biểu diễn phục vụ chính trị và doanh thu góp phần vào sự ổn định tình hình đơn vị, tâm lý làm nghề của Nghệ sĩ và phần nào đó giúp cho đời sống của mỗi thành viên gia đình sân khấu bớt khó khăn hơn.
Năm 2012 – với Sân khấu lại có những Lễ trọng: 55 năm thành lập Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam (1957 – 2012); 30 năm thành lập Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh (1982 – 2012); 3 năm ngày Sân khấu Việt Nam (2010 - 2012).
Lần đầu tiên một một cầu truyền hình trực tiếp đã được thiết lập giữa sự liên kết và phối hợp của HTV, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh, ANTV, AVG.
Một triển lãm 55 năm thành tựu Sân khấu Việt Nam đã được mở với nhiều hiện vật, nhiều ảnh chân dung nghệ sĩ tiêu biểu của tất cả các kịch chủng ở cả 3 miền đất nước.
Trong đêm khai mạc và những ngày hoạt động sôi nổi hào hứng đó – giới sân khấu cả nước được vinh hạnh đón nhận Hoa chúc mừng của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng; vô cùng cảm động là sự hiện diện và tham gia cắt băng khai mạc triển lãm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang; nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu; UV BCT, Bí thư thành ủy Hà Nội – Phạm Quang Nghị; và nhiều đại diện lãnh đạo của Quốc hội, Mặt trận tổ quốc Việt Nam, các Ban – Bộ - Ngành của TW, của lực lượng vũ trang, của các Hội VHNT chuyên ngành TW, Hà Nội, một số tỉnh - thành phố,… Đồng chí Đinh Thế Huynh - UV BCT, Bí thư TW Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo TW đã thay mặt Đảng và Chính phủ phát biểu chúc mừng Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam với 2500 Hội viên qua 55 năm hoạt động và lập nên bao thành tựu nghề nghiệp của sân khấu truyền thống và cách mạng.
Ở đầu cầu truyền hình tại Thành phố Hồ Chí Minh là sự tham dự của các Đồng chí lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND, ban Tuyên giáo,…và nhiều…rất nhiều các nghệ sĩ lão thành của các thời kỳ, thế hệ Sân khấu Nam Bộ.
Những tiết mục, trích đoạn, hồi ức và dấu ấn.
Những lân, rồng, trống và cờ hội.
Những pháo bông, pháo giấy.
Những gương mặt rạng rỡ như tự quên đi bao vất vả của bước đường lắm nẻo không thiếu gian truân, thử thách, thành công và cả thất bại,…để được cười, được chia sẻ niềm hạnh phúc trong giá trị có thực của nghề nghiệp được gìn giữ như báu vật.
Bao Việt kiều ở xa Tổ quốc và người yêu Sân khấu cả nước đã tiếp nhận qua màn ảnh nhỏ: Bức tranh đa sắc màu Sân khấu Việt Nam đương đại của khối dân sự và của lực lượng vũ trang vinh quang.
Tri ân Tổ nghề và các bậc tiền bối, tiền nhân – các con cháu hôm nay lại trang trọng thành kính hướng tâm về Tổ nghề và nghiệp tổ trong lòng thành cao đạo hương hoa – trái quả - lộc cúng tam sinh…đặt trên bàn thờ tâm linh cùng lời thầm khấn cầu xin Tổ nghiệp cho mình những kết quả trong sáng tạo nghệ thuật để phục vụ cho cuộc sống.
Một buổi lễ tôn vinh trang trọng đã được tổ chức để dành cho: Nhà văn, Nhà viết kịch, Nhà hoạt động cách mạng lão thành Học Phi với gần 100 tuổi đời và hơn 80 năm tuổi Đảng cùng giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT trong sự nghiệp sáng tác của ông.
(Nhà hát Chèo Việt Nam đã phục dựng và biểu diễn vở “Ni cô Đàm Vân” của Ông vào dịp này).
Có một điều đáng mừng là các đơn vị sân khấu, các nhóm và nghệ sĩ tự do hoạt động theo mô hình “Xã hội hóa” của Thành phố Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục khẳng định về số lượng ngày một nhiều lên, chất lượng ngày càng tốt hơn, thì mô hình đó đã lan tỏa ra Hà Nội, Hải Phòng, và một vài địa danh nữa. Vậy – “xã hội hóa” đã không còn “xa xôi” với nếp nghĩ, nếp cảm lâu nay vốn quen với “bao cấp” của các nghệ sĩ phía Bắc và các đơn vị Sân khấu công lập.
Ở góc độ toàn cảnh của Sân khấu Việt Nam đương đại, tự thân ngành và giới làm nghề đang có những khó khăn nội tại từ “gốc” của sân khấu đến thực tế của một tình hình không được như mong đợi.
Khâu kịch bản là lĩnh vực đầu tiên phải quan tâm vực dậy. Ba trại sáng tác tổ chức ở Đại Lải, Nha Trang, Vũng Tàu đã cho Sân khấu 2012 một số kịch bản có chất lượng để dàn dựng.
(Nhiều năm mới có được một giải A cho kịch bản “Những mặt người thấp thoáng ” của Nhà văn, tác giả Xuân Đức.
Nhà hát Kịch Hà Nội với bản dựng của Đạo diễn – NSND Doãn Hoàng Giang đã giành Huy chương vàng tại Liên hoan Kịch, 2012.
Vở diễn nhận tiếp giải thưởng cao của Hội NSSK VN, 2012 và giải thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT VN).
Kịch bản “Biển và bờ” của Nhà viết kịch Đăng Chương có tới 6 đơn vị dàn dựng và có bản diễn được tặng Huy chương vàng (Công ty cổ phần đầu tư giải trí Phước Sang – TP. HCM; Đạo diễn: NSND Trần Ngọc Giàu) tại Liên hoan Kịch, 2012; đồng thời được tặng Huy chương bạc (Đoàn Cải lương Hải Phòng, Đạo diễn: NSND Giang Mạnh Hà) tại Liên hoan Sân khấu Cải lương, 2012.
Một vài Kịch bản khác được viết từ 3 trại sáng tác do Hội tổ chức cũng có được một vị thế trên Sân khấu như vậy.
Qua hai cuộc Liên hoan – một lực lượng Đạo diễn trẻ với nội lực nghề nghiệp mạnh mẽ đã xuất hiện một cách bài bản của đào tạo chuyên nghiệp; của trình độ cá nhân với một quan niệm thẩm mỹ đẹp đẽ có sức truyền cảm và lay động; đã tạo ra được đội ngũ kế tục xứng đáng trong tin cậy. Tên tuổi của một số Đạo diễn trẻ đã bắt đầu thành quen thuộc, thành phong cách mang dấu ấn nghệ thuật chính thống ở các loại hình: Kịch, Cải lương, sân khấu Dân ca 3 miền, Tuồng, Chèo, Múa rối, Xiếc, Kịch hình thể đương đại.
Ảo thuật chuyên nghiệp cũng “tái xuất” đầy hứng khởi và thành công ở cuộc Liên hoan Chuyên nghiệp toàn quốc lần thứ II, 2012 – do Hội tổ chức tại Hà Nội (29, 30, 31 tháng 12 năm 2012).
Trong nhiều vở diễn sân khấu đã khẳng định trình độ nghề nghiệp thế hệ diễn viên trưởng thành với các Danh hiệu được phong tặng và cả một lực lượng trẻ, được đào tạo và đam mê làm nghề, tiếp bước có chọn lựa đường hướng đẹp đẽ bên cạnh các thầy – cô, các anh chị đi trước – với các gương mặt sáng đầy tươi tắn.
Các Họa sĩ thiết kế mỹ thuật Sân khấu cũng đã nhận được những Giải thưởng cho riêng mình và tác phẩm từ 2 cuộc Liên hoan.
Liên hoan Múa rối và Xiếc quốc tế tại Hà Nội, 2012 đã đưa đến cho sân khấu Việt Nam các đồng nghiệp tài năng với những phong cách nghệ thuật khác nhau. Các nghệ sĩ “nước chủ nhà” đã nhận được những Giải thưởng nghệ thuật cao và xứng đáng mà bạn bè nước ngoài phải bày tỏ sự thán phục về tính đổi mới và hiệu quả trong sáng tác.
Có đến 3 cuộc Hội thảo và Tọa đàm về Lý luận và thực trạng (theo đề tài và loại hình) của Sân khấu được tổ chức trong năm 2012 (là một điều hiếm thấy):
- Hội thảo: “Sân khấu thể hiện hình tượng Bác Hồ” (tháng 5).
- Hội thảo: “Sân khấu Chèo đề tài hiện đại” (tháng 9).
- Hội thảo: “Sân khấu với đề tài lịch sử” (tháng 11).
- CLB nhà báo sân khấu đã phối hợp tổ chức được 2 cuộc tọa đàm về: “Công việc đạo diễn của sân khấu Kịch và Cải lương”; tọa đàm “Kịch hình thể đương đại, thực trạng và giải pháp”.
Các nhà nghiên cứu, lý luận, phê bình.
Các tác giả, đạo diễn, họa sĩ, nhạc sĩ.
Các nghệ sĩ và các nhà quản lý.
Các nhà báo –
đã tư duy nghiền ngẫm để viết, đã nhiệt huyết tận tâm để trao đổi (và cả tranh luận), đã biết nghe nhau trong nhận thức để đúc kết ra những vấn đề máu thịt vừa là lời, vừa là hành động để thấy cho rõ bản chất của vấn đề và tình hình thực tế (như một thực trạng không vui lắm)…từ đó mà đi ra, mà đi lên, mà bảo tồn gìn giữ; nhưng cần thiết nhất; sống còn nhất là phát triển, nâng cao trong đổi mới tự thân để giao lưu, hội nhập với xu thế “không đánh mất mình” mà cần sự hóa thân để trở nên “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” và “phát triển trong tình hình mới”.
Có một thực tế như là: Ở năm thứ 3 của nhiệm kỳ VII (2009 – 2014) đúng với ý nghĩa của một năm “bản lề”, BCH đã bản lĩnh hơn nhiều trong sự cần thiết phải thay đổi theo yêu cầu của tình hình mới và niềm tin vào sự nghiệp phải bằng mọi cách mà giữ lấy để tạo ra những hiệu quả cụ thể trong các hoạt động.
Chúng ta phải có lời cảm ơn cán bộ, chiến sĩ, người xem sân khấu của Huế, của Biên Hòa, Đồng Nai và các địa danh có tổ chức Liên hoan đã đến với từng đêm, từng đợt hoạt động. Các đối tượng người xem đó – đã là cứu cánh của Sân khấu 2012. Người xem giúp chúng ta nhìn và hiểu lại mình; biết được và cần phải đáp ứng cho bằng được nhu cầu và đòi hỏi chính đáng về học thuật và môi trường sân khấu lành mạnh, văn hóa, thẩm mỹ, mà sân khấu phải trách nhiệm với cuộc đời, vào lúc căn cơ thiết yếu này.