Sưu tầm: Nguyễn Quốc Toàn

SÂN KHẤU 2012

Bức tranh nhiều “gam” màu sáng

Anh Vũ

Cuối năm, từng cơn gió se se lạnh. Những cơn bão đầu mùa dường như chẳng ảnh hưởng tới tiến độ của các sân khấu đang chuẩn bị vở diễn đón Xuân Quý Tỵ. Các nghệ sĩ tất bật chạy show, chợt thấy nắng vàng và những giọt sương đọng trên những cánh hoa mới nở cũng thấy lòng phơi phới hơn.

Nhìn lại năm cũ, chợt thấy vui bởi đã trôi qua một năm, sân khấu thành phố đã nỗ lực thu hút công chúng bằng chính chất lượng vở diễn với tất cả sự cố gắng của mình…

 

Chân dung làng kịch 2012

Năm 2012, sân khấu kịch nói TP.HCM có nhiều vở kịch mang nội dung tốt, được đầu tư về kịch bản lẫn dàn dựng, có chất lượng nghệ thuật và hình thức mới lạ, thu hút đông khán giả và theo giới chuyên môn nhận định: yếu tố thu hút khán giả chính là tư duy dàn dựng của các đạo diễn sân khấu.

Năm 2012, làng kịch TP.HCM có duy nhất một vở đề tài lịch sử “Vua thánh triều Lê” của sân khấu Idecaf và “Bí mật vườn Lệ Chi” được tái dựng. Cải lương có vở “Chất ngọc không tan” của bầu NS Linh Huyền ra mắt tại Nhà hát TP. Dựng vở dạng lịch sử rất tốn kém, trong khi doanh số bán vé khó vượt hơn những thể loại khác, cho nên hầu hết các sân khấu đều không mặn mà... Tuy nhiên, doanh số bán vé khả quan của “Vua thánh triều Lê” và “Bí mật vườn Lệ Chi” lại cho thấy thể loại này vẫn có công chúng. Vở cải lương “Chất ngọc không tan” cũng tạo ấn tượng tốt ở lối diễn chân phương sắc sảo mà đầy đặn cảm xúc, theo chuẩn mực cải lương xưa. Cả ba tác phẩm này đều có một điểm chung là công phu, sang trọng, trau chuốt đến từng chi tiết. Có thể thấy khán giả sẽ không bao giờ quay lưng với sự lao động nghệ thuật nghiêm túc, bởi lịch sử chính là hồn dân tộc.

Bên cạnh đề tài lịch sử, kịch được dựng theo tác phẩm văn học và chính luận xã hội cũng thuộc “hàng hiếm”. Năm nay, vở “Làm…” của sân khấu Kịch Phú Nhuận phóng tác từ tiểu thuyết “Làm đĩ” của nhà văn Vũ Trọng Phụng, nhận được sự yêu mến nồng nhiệt của công chúng. Tiếng cười châm biếm sâu cay của Vũ Trọng Phụng gần 80 năm trước được đưa lên sân khấu hôm nay vẫn giữ nguyên giá trị phê phán. Vở “Tội ác quyền lực” của Sân khấu Kịch Sài Gòn thì mạnh mẽ lời tố cáo thói tham nhũng, ăn chơi sa đọa, bao che lẫn nhau của cán bộ. Một vấn đề xã hội nhức nhối nhưng lại được thể hiện rất mềm mại, không lên gân, giáo điều, khiến khán giả dễ dàng tiếp nhận. Tại Sân khấu Nhà hát Thế Giới trẻ, NSƯT Hoàng Yến đã có một sự trở lại “ngoạn mục” trong vở “Âm binh”. Một vở diễn mềm mại mà xót thương về thân phận người phụ nữ  đã trải qua trong cuộc chiến khốc liệt và đơn độc giữa đời trong cuộc sống bình yên…Vở “Lẫu trăn” của sân khấu Idecaf tạo được sự đa chiều trong suy nghĩ, hành động của các nhân vật và khái quát sâu vấn đề của xã hội: chạy theo thành tích, làm sai không biết nhận lỗi…

Tương tự những năm trước, dòng kịch tình cảm, tâm lý vẫn giữ vững “ngôi vua” của mình với hàng loạt vở diễn mới lẫn vở cũ được tái dựng. Thể loại melodramas (tâm lý tình cảm có hơi hướng bi kịch), Sân khấu Hoàng Thái Thanh tái dựng liên tiếp chùm kịch ba vở “Thử yêu lần nữa”, “Màu của tình yêu” và “Cảm ơn mình đã yêu em”. Câu chuyện cũ, nhưng với cách kể mới cùng sự chăm chút trong dàn dựng, vở vẫn đủ sức hấp dẫn khán giả. Tiếp theo đó, Sân khấu Hoàng Thái Thanh tái dựng luôn “Tục luỵ” (Cơn mê cuối cùng) và thêm vở mới “29 anh về”, bán vé rất khả quan.

Với “Tía ơi… má dzìa”, Sân khấu Idecaf dễ dàng “lấy” nước mắt khán giả bằng diễn xuất tinh tế của NSƯT Thành Lộc, hay vở “Trái tim nhảy múa” dễ thương mà cảm động. Các vở hài kịch tình cảm, tâm lý khác như “Cúc cù cúc cu” (Sân khấu kịch Phú Nhuận), “Đảo thiên đường” (Nhà hát 5B Võ Văn Tần), “Hợp đồng yêu đương” (Nhà hát Thế Giới trẻ) cũng là lựa chọn của nhiều đối tượng khán giả thích những nụ cười nhẹ nhàng nhưng khá sâu sắc. Một chút lãng mạn, một chút dễ thương và những khoảng lặng để suy ngẫm về cuộc sống, hôn nhân, về hạnh phúc gia đình thật ý nghĩa.

Năm nay không có nhiều kịch bản mới có đề tài “kinh dị”. Điểm lại chỉ có bốn vở là “Am khuya” (Nhà hát Thế Giới trẻ), “2-4-6” (Sân khấu kịch Phú Nhuận), “Áo cho người chết” và “Biệt thự ma” (Sân khấu kịch Sài Gòn). Bớt “ma mới”, nhưng “ma cũ” vẫn dày đặc trên lịch diễn các sân khấu, như: “Quả tim máu”, “Căn hộ 404”, “Người vợ ma 1 và 2” đã được dựng cách đây vài năm vẫn “sống khỏe” trên Sân khấu kịch Phú Nhuận. Nhà hát Thế Giới trẻ và Sân khấu kịch Sài Gòn cũng không tỏ ra kém cạnh với hàng loạt kịch bản “Biệt thự ma”, “Quỷ”, “Hồn ma báo oán”, “Hoạ hồn”, “Lầu hoang” Tuy nhiên, các vở mới ở đề tài này đã được tiết chế bớt hình ảnh bạo lực, âm thanh rùng rợn và được lồng vào nhiều yếu tố hài hước, mang tính giáo dục. Ngoài ra, nội dung bối cảnh, tâm lý nhân vật cũng được lưu ý ở tính lôgic, giảm bớt tình trạng “áp đặt” cảm xúc cho khán giả.

Cải lương – Thể nghiệm để hồi sinh

Với tiêu chí hạn chế đề tài lịch sử, chỉ chấp nhận các vở diễn về đề tài hiện đại, Hội diễn SK cải lương chuyên nghiệp toàn quốc 2012 đã dấy lên nhiều lo ngại: Khi xa rời thế mạnh là lịch sử, cổ trang … cải lương sẽ khô khan, thiếu hấp dẫn? Nhưng cuối cùng, bằng những cố gắng vượt bậc, các nghệ sĩ đã chứng minh được tính thích nghi của cải lương “Cải cách hát ca theo tiến bộ. Lương truyền tuồng tích sánh văn minh”.

Có thể kể các vở diễn “Cội nguồn”,” Tiếng vạc sành” (Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang) đã phản ánh nhiều vấn đề gần gũi, đi sâu vào đời sống như lợi dụng chức quyền, tệ nạn xã hội, ma lực đồng tiền, tình yêu, hạnh phúc gia đình... Vở “Cơn hồng thủy” của đạo diễn Nguyên Đạt được gói gọn trong 90 phút, chỉ với ba nhân vật, nhưng đã đặt ra nhiều vấn đề, cho thấy những người làm nghề không thờ ơ với đời sống xã hội. Đó là những bài học đắt giá về sự tắc trách của con người đối với tự nhiên, nền giáo dục khiếm khuyết dẫn tới những hậu quả khôn lường… Tất cả dẫn đến thông điệp cuối cùng đầy ý nghĩa: “Nếu không dám đối mặt với cái ác sẽ không bao giờ chiến thắng được cái ác. Nếu không dám sống thật với chính mình, sẽ không bao giờ làm được điều gì tốt”…

Cần lắm những thể nghiệm như thế để sân khấu thích nghi với thời đại mà vẫn giữ được cái hồn cải lương thuần túy. Qua sự mạnh dạn tiếp cận cái mới đó, các vở diễn đạt được những thành công nhất định, nhận được sự ủng hộ nồng nhiệt của khán giả lẫn giới chuyên môn.

BOX

Kịch phục vụ chương trình sân khấu học đường

Năm qua, sân khấu Kịch Phú Nhuận đã diễn 10 suất chương trình sân khấu học đường với vở kịch “Số đỏ” (tác giả Lê Chí Trung, dựa theo tác phẩm văn học của Vũ Trọng Phụng, đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang), phục vụ hơn 12 ngàn học sinh trung học theo đơn đặt hàng của một số trường.

Ngoài “Số đỏ”, hiện nay, một số trường trung học đã liên kết với Sân khấu kịch Phú Nhuận tổ chức biểu diễn trong năm 2013 các vở kịch thuộc dòng văn học hiện thực phê phán của sân khấu này như: “Chí Phèo”, “Kỹ nghệ lấy Tây”, “ Chị Dậu”, “Cô gái ăn cướp” (Bỉ vỏ)…

NSND Hồng Vân cho biết: Nhiều năm qua, chúng tôi đã làm đề án xin phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đưa các vở kịch thuộc dòng văn học phê phán vào học đường, nhưng những dự án đó vẫn nằm im trong ngăn kéo. Hiện một số trường đã chủ động liên hệ với chúng tôi, như Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai đã đưa học sinh đến xem và tổ chức những buổi sinh hoạt ngoại khóa, để các em trình bày, viết lên những cảm nhận, suy nghĩ, cảm xúc sau khi xem kịch. Điều này thật thú vị và mang lại cho chúng tôi thêm nhiều lửa sáng tạo. Đồng thời qua sinh hoạt ngoại khóa, bộ môn Văn đối với các em cũng sẽ thú vị hơn.