Sưu tầm: Nguyễn Minh Nguyệt
SÂN KHẤU THỦ ĐÔ VỚI TÍNH TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI
Tác giả: Lệ Dung
Sân khấu Thủ đô những năm gần đây các vở diễn có đề tài hiện đại đều thành công ở loại hình kịch nói
Sân khấu kịch hát truyền thống ít tác phẩm về đề tài hiện đại hơn so với đề tài hiện đại, khiêm tốn hơn nhiều. Không chỉ ở sân khấu Thủ đô, đời sống sân khấu cả nước cũng lâm vào tình cảnh này. Rõ ràng sân khấu Thủ đô và cả nước đều thiếu vắng đề tài hiện đại. Chúng đi vào những vấn đề nóng hổi, gai góc trong cuộc sống hôm nay.
Còn sân khấu kịch hát truyền thống còn gặp những khó khăn khi thực hiện những tác phẩm về đề tài hiện đại phần lớn kịch bản đề tài này đều chuyển thể từ kịch nói sang. Hơn nữa, việc kể câu chuyện kịch hiện đại trên sân khấu kịch hát mà vẫn giữ được đặc trưng không đơn giản chút nào. Sân khấu Thủ đô với tính truyền thống và hiện đại đã và đang tích cực đổi mới về cả chất lượng và số lượng. Đặc biệt lần đầu tiên sân khấu quay hiện đại nhất Miền Bắc đã được khai thác cho vở diễn của nhà hát kích Hà Nội gây sóng gió, xôn xao cho khán giả.
Vở diễn “Hà Thành chính khí” không chỉ là tác phẩm tái hiện một phần lịch sử. Đây là tác phẩm đầu tiên khai thác sân khấu quay của nhà hát kịch Hà Nội. Kết hợp giữa tính truyền thống và hiện đại sân khấu quay hiện đại nhất Miền Bắc không những trang bị hệ thống âm thanh, ánh sáng chuyên nghiệp mà hệ thống quay của sân khấu hiện đại với sự chuyển động tinh tế hợp lý đã đưa đến cho khán giả những bối cảnh được thay đổi liên tục. Vừa đẹp vừa tạo hiệu ứng bất ngờ.
Sân khấu đã thổi hơi thở mới vào vở kịch lịch sử kết hợp tính truyền thống và hiện đại, đan xen ca trù lẫn những điệu múa đương đại. Các nhân vật được chọn mặt gửi vàng với sự tham gia diễn xuất của các nghệ sỹ nhân dân, ưu tú và các nghệ sỹ nổi tiếng.
Vở “Hà thành chính khí”, đạo diễn NSND: Trung Hiếu. Tác phẩm bi tráng, đẹp, tạo được khí chất của vị Tổng đốc Hoàng Diệu và là bản diễn tốt nhất cho tới thời điểm hôm nay, vở diễn quy tụ hơn 100 nghệ sỹ, diễn viên nổi tiếng.
Việc nhà hát kịch chọn vở “Hà Thành chính khí” để mở màn sân khấu quay hiện nay nhằm kéo khán giả trẻ đến với những vở diễn lịch sử của sân khấu mang tính ruyền thống và hiện đại. Lịch sử sẽ không còn khô khan và khó tiếp cận nữa. Hy vọng rằng thời gian tới sẽ có thêm nhiều khán giả yêu quý và đến với sân khấu, nhằm đáp ứng sự đổi mới. Sân khấu Thủ đô cũng tìm tới hướng đi mới, món ăn tinh thần được thay đổi thực đơn liên tục, vừa tìm hướng đi vừa thử nghiệm. Sân khấu Hà Nội với mong muốn hiểu được thị hiếu của khán giả hôm nay, chọn lối đi riêng trong việc xây dựng tác phẩm có chất lượng cao. Bằng những nỗ lực từ các tác phẩm đủ lượng và chất với sự thử nghiệm táo bạo khi kết hợp gắn tính truyền thống và hiện đại trên sân khấu Thủ đô.
Đổi mới cả về chất và lượng các nhà hát Thủ đô đã mang đến những bữa tiệc văn hoá cho khán giả. Khi tác phẩm sân khấu vẫn được coi là văn hoá thẩm mỹ của người Hà Nội.
Và sau khoảng thời gian chìm nổi, trước sự xô đẩy của các chương trình giải trí truyền hình đua nhau lên sóng thì việc đổi mới tác phẩm sân khấu đó là những tác phẩm có chất lượng cao. Mang những giá trị tư tưởng nghệ thuật truyền thống của dân tộc, tôn vinh phẩm chất của người Hà Nội, của Thủ đô anh hùng, mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến.
Các tác phẩm sân khấu của các nhà hát đã được thẩm định về nội dung nghệ thuật. Các vở diễn được đầu tư chăm sóc chính ở mức độ cao. Anh chị em nghệ sỹ rất trông đợi vào cuộc hội tụ nghề nghiệp này. Đây là một sân chơi lớn, đòi hỏi chất lượng nghệ thuật cao cả về nội dung và nghệ thuật. Với tính truyền thống và hiện đại, hy vọng và tin tưởng thế hệ trẻ sẽ chứng tỏ sức thanh xuân của mình trong nghệ thuật và mong muốn sân khấu Thủ đo sẽ kéo được khán giả trẻ đến với chúng ta.
Nghệ sỹ như những con tằm nhả tơ, chỉ mong có cơ hội để được diễn và tiếp cận với khán giả. Mong muốn được khán giả trẻ yêu quý và trân trọng lịch sử của Việt Nam. Đáng mừng là gần đây được khán giả trẻ yêu quý, thích thú và đón nhận nống nhiệt.
Thực trạng của sân khấu nói chung và sân khấu Thủ đô nói riêng là thiếu vắng những kịch bản hay, hấp dẫn, mang hội thơ thời đại. Những năm gần đây ngay từ khâu đào tạo tác giả cho sân khấu cũng gặp khó khăn. Vì vậy số lượng tác giả viết cho sân khấu ngày càng khan hiếm. Các tác phẩm về Hà Nội ngày càng khó hơn. Rất mong các cơ quan có trách nhiệm trong ngành có kế hoạch, chiến lược đào tạo lực lượng tác giả trẻ và lý luận cho ngành sân khấu. Nếu không sẽ rất khó khăn cho các đơn vị nghệ thuật sân khấu khi tìm kịch bản hay, có chất lượng nghệ thuật cao.
Các nhà hát đã mạnh dạn đưa đề tài Hà Nội vào các đêm diễn. Trong đó có vở diễn như “Bất tử với Thăng Long” đã làm tôn giá trị cao đẹp về lòng yêu nước, tinh thần cao cả của người Hà Nội. Vở diễn kể câu chuyện lịch sử bằng sự giản dị, khai thác triệt để các ưu thế, đặc trưng của nghệ thuật cải lương. Qua đó thêm một lần nữa sân khấu truyền thống lại khẳng định nếu làm hay thì đề tài lịch sử khán giả vẫn phải đến với ánh đèn sân khấu.
Hiện nay các sân khấu đang phải đối mặt với vô vàn thách thức. Ngoài tác động của yếu tố khách quan khiến cho sân khấu vắng khách. Sân khấu đang trong trình trạng thiếu kịch bản hay thiếu đạo diễn, diễn viên giỏi, thiếu kinh phí. Với hàng chục đơn vị nghệ thuật nhưng đội ngũ tác giả quá ít nên tìm được kịch bản hay rất khó khăn. Hàng năm mỗi đơn vị nghệ thuật dàn dựng từ 1 – 2 vở mới. Không ít vở sau khi tổng duyệt đã phải dừng lại, song nhiều đơn vị vẫn phải hoàn thành kế hoạch. Xa rời những câu chuyện thời sự những đề tài mang tính truyền thống và hiện đại. Những vấn đề đang diễn ra xung quanh cuộc sống hàng ngày, nhiều vở diễn cũng mất đi sức hút của công chúng. Đặc biệt là thế hệ trẻ không giành nhiều sự quan tâm với bộ môn nghệ thuật này.
Những vấn đề thời sự, những câu chuyện nóng bỏng ở ngoài đời hay cuộc sống muôn màu hiện nay chắc chắn sẽ thu hút sự quan tâm của công chúng khi đưa lên sân khấu. Nhưng thực tế sân khấu Thủ đô hiện nay vắng vở diễn về đề tại hiện đại. Nhu cầu thưởng thức của khán giả khá lớn, chỉ cần sự dấn thân mạnh mẽ của giới làm nghề sẽ tạo bước chuyển mình trong mảng đề tài này trên sân khấu Thủ đô.
Sân khấu kịch hát truyền thống ít tác phẩm về đề tài hiện đại hơn so với đề tài lịch sử, dân gian, cận đại, số lượng vở diễn về đề tài hiện đại khiêm tốn hơn nhiều. Rõ ràng sân khấu Thủ đô và cả nước đều thiếu vắng đề tài hiện đại, chưa đi vào những vấn đề nóng bỏng, gai góc trong cuộc sống. Chưa khai thác sâu tâm lý, suy tư, trăn trở, khát khao, ước mơ của con người trong cuộc sống hiện đại. Trong khi đó vở diễn về đề tài lịch sử, dân gian, có sẵn câu chuyện, nhân bệnh, tình huống…Thậm chí cách giải quyết xung đột nên rất thuận lợi cho người viết kịch.
Hà Nội là nơi hội tụ tinh hoa của văn hoá dân tộc cũng là nơi quy tụ những loại hình sân khấu truyền thống hay còn gọi là kịch hát dân tộc, nổi bật mang những nét đặc trưng riêng biệt, góp phần hình thành nên giá trị văn hoá ngàn năm của đất kinh kỳ, ôm chứa trong mình một giá trị văn hoá, tinh thần đặc sắc. Sân khấu Thủ đô với tính truyền thống và hiện đại luôn nắm giữ vai trò là một lĩnh vực góp phần bồi đắp và phát triển hệ giá trị văn hoá Thăng Long – Hà Nội.
Trong bài phát biểu tại Hội nghị văn hoá toàn quốc vào ngày 24/11/2021. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh đến các nhiệm vụ, phát triển, chấn hưng văn hoá nước nhà. Trong đó việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhằm: “Phát triển sức mạnh mềm của văn hoá Việt Nam, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia trong thời gian tới. Tổng Bí thư nhấn mạnh đó là tài sản vô cùng quý báu do tổ tiên, cha ông ta mấy nghìn năm để lại, không phải là nơi nào cũng có được. Chúng ta có trách nhiệm phải giữ gìn, trân trọng và phát huy. Nếu không chúng ta có tội với lịch sử, vong ân, bội nghĩa với tổ tiên, cha ông chúng ta”.
Sân khấu nghệ thuật có thể coi là cốt lõi của bản sắc văn hoá dân tộc nói chung và Thủ đô Hà Nội nói riêng, là một bảo vật trong khối tài sản mà Tổng Bí thư đã đề cập tới.