Sưu tầm: NSND Nguyễn Hoàng Tuấn
SÂN KHẤU THỦ ĐÔ VỚI TÍNH TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI
Tác giả: NSND Trung Hiếu
Giám đốc Nhà hát kịch Hà Nội
- Sân khấu Thủ đô cần có hệ thống những tác phẩm Nghệ thuật mang tính truyền thống chất lượng cao đủ sức thu hút khán giả trong và ngoài nước
Sân khấu nghệ thuật Thủ đô có thể nói là “bộ mặt”, là hình ảnh tiêu biểu và đại diện cho một đất nước. Với tầm quan trọng, tính đặc tưng tiêu biểu ấy, những nội dung cần truyền tải tới công chúng trong và ngoài nước cần sự chuẩn xác, chỉn chu, chuyên nghiệp và chất lượng cao. Những đề tài về văn hoá – lịch sử - con người Hà Nội luôn là trọng tâm và ưu tiên hàng đầu của Nhà hát Kịch Hà Nội ngay từ những năm đầu thành lập Nhà hát cho đến nay. Tuy vậy, không chỉ Nhà hát Kịch Hà Nội, mà các đơn vị, các loại hình sân khấu Nghệ thuật khác đều gặp khó khăn lớn trong việc tìm kiếm và lựa chọn những kịch bản chất lượng cao về đề tài Hà Nội.
- Đối với khán giả trong nước
Những năm trở lại đây, khi các đơn vị Nghệ thuật đã chủ động hơn, tiến “một bước” gần hơn tới khán giả trong nước, chúng ta thực sự cảm nhận được sự hứng thú và nhu cầu thưởng thức Nghệ thuật cao hơn, nhiều hơn của khán giả. Tuy vậy, đa phần khán giả đến với Sân khấu nghệ thuật truyền thống vẫn thường ở độ tuổi trung niên và lớn tuổi. Vậy, các tác phẩm mang tính truyền thống và có nội dung truyền tải về văn hoá – lịch sử có thực sự không thu hút được đối tượng khán giả trẻ hay không? Và chúng ta có nên đẩy mạnh và dồn trọng tâm vào các tác phẩm, các đề tài truyền thống hay không? Trên thực tế, trong quá trình tiếp xúc, tìm hiểu và phân tích đối tượng khán giả đến với Sân khấu Kịch Hà Nội, tôi thấy được sự trẻ hoá và sự cộng hưởng từ khán giả trẻ.
Đối với các đề tài mang tính truyền thống, các tác phẩm mang yếu tố văn học – lịch sử, bằng cách hiện đại hoá và thay đổi cách tiếp cận, Nhà hát Kịch Hà Nội đã thu hút được nhiều đối tượng khán giả trẻ đến với Nghệ thuật Sân khấu Kịch nói qua các tác phẩm mang đậm chất văn học – lịch sử như: “Hà thành chính khí”, “Thuý Kiều – Một kiếp đoạn trường”, “Mảnh đất lắm người nhiều ma” … Thông qua các tác phẩm Nghệ thuật, khán giả trẻ có thêm một cách tiếp cận mới, thú vị và trực diện về các tác phẩm văn học, về những nhân vật lịch sử, những giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tốc Việt Nam.
Với “ngoại quan” hiện đại, ấn tượng và cách thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh công nghệ đa phương tiện ngày nay, tôi tin rằng, việc kiên trì xây dựng hệ thống các tác phẩm Nghệ thuật mang tính truyền thống của Thủ đô Hà Nội là một điều vô cùng cần thiết và quan trọng. Với kho tàng văn học và bề dày lịch sử của Thủ đô Hà Nội, tôi tin rằng, các tác phẩm Nghệ thuật mang tính truyền thống sẽ là nguồn tài nguyên dồi dào, đặc sắc và đa dạng cho thế hệ khán giả trẻ có thể tiếp cận, tìm hiểu và yêu quý, trân trọng văn hoá – lịch sử Thủ đô nói riêng và Việt Nam nói chung. Thực tế cho thấy, các bạn trẻ không hề quay lưng lại với Sân khấu truyền thống, mà chúng ta cần thay đổi, cải tiến phương thức tiếp cận tới những đối tượng khán giả này.
- Đối với khán giả quốc tế
Các tác phẩm nghệ thuật mang tính truyền thống cũng là một lăng kính, một cây cầu kết nối giúp bạn bè thế giới hiểu hơn về Thủ đô Hà Nội, về đất nước Việt Nam. Trước kia, khi chúng ta chỉ hạn chế trong việc tiếp cận khán giả quốc tế ở một số loại hình nghệ thuật truyền thống như: múa rối, xiếc, tuồng … thì ngày nay, ngôn ngữ không còn là rào cản giữa khán giả quốc tế và các loại hình Nghệ thuật. Với sự hỗ trợ của các thiết bị công nghệ như màn LED, tai nghe … chúng ta hoàn toản có thể tiếp cận và quảng bá đa dạng các loại hình nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của Thủ đô tới bạn bè thế giới. Chính những tác phẩm mang tính văn học – lịch sử của Thủ đô, của Việt Nam mới là nét đặc trưng, đặc biệt thu hút khán giả quốc tế. Đó là nguồn khán giả mà các đơn vị nghệ thuật chúng ta cần hướng tới và khai thác nhiều hơn nữa trong tương lai.
Tôi tin tưởng rằng, hệ thống các tác phẩm nghệ thuật mang màu sắc văn hoa – lịch sử của Thủ đô sẽ là nét chấm phá, điểm đặc sắc thu hút mạnh mẽ khách quốc tế khi đến Thủ đô Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung. Việc kết hợp và hỗ trợ giữa các đơn vị Nghệ thuật của Thủ đô và các đơn vị chủ quản trong lĩnh vực du lịch của Thủ đô Hà Nội và các tỉnh thành cần khăng khít hơn, chặt chẽ hơn để có được hiệu quả tốt nhất, đưa các tác phẩm Nghệ thuật mang tính truyền thống của Thủ đô ta, đất nước ta đến gần hơn, dễ dàng hơn tới bạn bè năm châu.
- Một số vấn đề xoay quanh các tác phẩm nghệ thuật mang tính hiện đại của Sân khấu Thủ đô Hà Nội
- Thiếu những kịch bản chất lượng cao mang hơi thở cuộc sống đương đại
Kịch bản là kết tinh, là tinh hoa sáng tạo của nhà văn, nhà viết kịch. Mỗi thể loại kịch hướng tới những đối tượng khán giả ở các độ tuổi khác nhau, tính đặc thù riêng biệt rất cao. Để có được một kịch bản chính kịch tốt cần một ngòi bút “lão luyện”, sắc sảo, am hiểu cuộc sống – văn hoá – lịch sử. Đối với kịch bản dành cho thiếu nhi hay kịch bản hài kịch dành cho người trưởng thành, đều có những tiêu chuẩn và yêu cầu khác nhau.
Hiện trạng kịch bản còn hạn chế về mặt chất lượng có rất nguyên nhân. Những thế hệ nhà văn, nhà viết kịch nổi tiếng của nước ta rất nhiều người đã cao tuổi hoặc không còn trên văn đàn, người còn người mất. Những tên tuổi gắn liền với Kịch Hà Nội như nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, cố nhà văn Xuân Trình, Anh Biên, Xuân Đức, Triệu Huấn … đều đã rời xa cõi tạm. Họ ra đi và để lại một khoảng trống khó có thể lấp đầy không chỉ riêng với Nhà hát Kịch Hà Nội mà với tất cả giới Nghệ thuật Sân khấu chúng ta. Trong khi đó, văn đàn thiếu vắng thế hệ kế cận xuất sắc và nổi bật.
Phần lớn do định hướng và xu hướng lựa chọn nghề nghiệp hiện nay không ưu tiên nghiệp viết. Hơn thế, sự phát triển vượt trội của công nghệ thông tin khiến một bộ phận không nhỏ thế hệ người Việt mất đi văn hoá đọc, điều đó tác động rất lớn đến chất lượng và chiều sâu của các kịch bản hiện nay. Các ngòi bút trẻ có sự tập trung tới những đề tài đương đại, tuy vậy các tác phẩm thường mắc phải những hạn chế như: hình tượng nhân vật xây dựng không tiêu biểu, tinh thần và nội dung truyền tải chưa rõ ràng nổi bật, tính cách nhân vật xây dựng chưa nhất quán, tình huống kịch còn sơ sài … Điều này dẫn đến nhiều tác phẩm mang tính đương đại nhưng khó đưa vào dàn dựng.
Để tìm được một kịch bản chất lượng hiện nay đã là điều rất khó, nhưng chúng ta cũng không thể không tính đến định hướng và phong cách nghệ thuật của từng đơn vị. Nhà hát Kịch Hà Nội đã có hơn 60 năm lịch sử huy hoàng và thương hiệu Kịch Hà Nội luôn gắn liền với các tác phẩm kịch chính luận, hiện thực lãng mạn mang tính biểu tượng cao. Những vở diễn chính luận của Nhà hát luôn lột tả bản chất của hiện tượng xã hội, đi thẳng vào những vấn đề nóng hổi, nhức nhối trong đời sống xã hội hiện đại. Không những thế, các tác phẩm chính luận của Kịch Hà Nội luôn được đánh giá là nhạy bén về thời sự, sắc sảo về chính trị và chân thực trong từng lời thoại, diễn xuất. Phong cách của Nhà hát Kịch Hà Nội đã được các thế hệ nghệ sĩ, diễn viên tài hoa từ những thế hệ đầu tiên đặt nền móng và kiên định, duy trì và phát triển trong suốt 60 năm qua.
Chính vì vậy, để có được một tác phẩm mang tính hiện đại và mang hơi thở của cuộc sống ngày nay, chúng ta cần có một kế hoạch đào tạo và phát triển nhân lực dài hơi; Đồng thời, cần có Hội đồng nghệ thuật cấp đơn vị để kịp thời định hướng, đào tạo, giúp đỡ và cùng xây dựng những kịch bản mang tính hiện đại, phù hợp với nhu cầu thưởng thức nghệ thuật đương đại của khán giả nhưng vẫn đi đúng theo phong cách và định hướng Nghệ thuật của đơn vị.
- Sự kết hợp giữa Nghệ thuật và khoa học công nghệ tân tiến còn hạn chế
Những tác phẩm điện ảnh, sân khấu của các nước trên thế giới đã khiến vô vàn khán giả trầm trồ kinh ngạc về chất lượng nghệ thuật. về thẩm mỹ, về sự tấn tiến của các kỹ xảo, của các kỹ thuật công nghệ được ứng dụng trong các tác phẩm. Các phim như “Xác ướp Ai Cập”, “Kingkong”, “Avatar” … hay những tác phẩm sân khấu như “Lion King”, “O show” … đều khiến khán giả khắp thế giới trầm trồ và kinh ngạc. Việc ứng dụng công nghệ vào các tác phẩm nghệ thuật trên thế giới vốn đã không còn là mới mẻ, thậm chí đã ở một tầm cao khó với tới.
Tuy vậy, định hướng được sự phát triển “không thể khác” của nền công nghiệp văn hoá, chúng ta cần có sự chuẩn bị và đầu tư phù hợp, đúng lúc – đúng chỗ. Sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn và khoa học công nghệ chắc chắn sẽ đem đến cho khán giả những trải nghiệm ấn tượng khó quên, kéo khán giả đến với Sân khấu, đến với Nghệ thuật. Đồng thời, việc hiện đại hoá trang thiết bị cho các đơn vị Nghệ thuật giúp giảm bớt và phá bỏ “rào cản” giữa khán giả quốc tế và các tác phẩm Nghệ thuật, giúp các đơn vị tiếp cận gần hơn, dễ dàng hơn với các đối tượng khán giả bằng nhiều ngôn ngữ và cách thức khác nhau.
- Yếu tố con người luôn là yếu tố quan trọng nhất cần được tập trung xây dựng
Ở bất cứ một khâu nào thì yếu tố con người luôn là yếu tố quan trọng nhất. Xuất phát từ sự sáng tạo của con người, những giá trị nghệ thuật của tác phẩm được hiện thực hoá, thăng hoa và toả sáng, được đến với khán giả. Nếu không dành sự đầu tư xứng đáng cho nhân sự thì hệ thống cơ sở hạ tầng dù có hiện đại đến mấy cũng không thể có được những tác phẩm nghệ thuật đạt chất lượng nghệ thuật cao.
Cơ hội được học tập, tiếp thu và lĩnh hội tinh hoa của nền văn hoá các nước bạn là cơ hội hiếm có đối với thế hệ nghệ sĩ trẻ. Họ là những đối tượng đang ở độ tuổi học tập và sáng tạo mạnh mẽ nhất. Khi trở về nước, thế hệ nhân sự đó chính là kết tinh và tổng hoà của các nền văn hoá Đông – Tây. Họ am hiểu tinh hoa văn hoá nước nhà, đồng thời có tầm mắt rộng mở. Đó chính là thế hệ sẽ phát triển nền công nghiệp văn hoá nước nhà, đưa nền nghệ thuật văn hoá nước ta vươn tầm thế giới.
Ngày nay, các bậc phụ huynh cũng ngày càng quan tâm và đầu tư nhiều hơn cho con em được học tập, tiếp cận với nhiều loại hình nghệ thuật ngay từ khi còn nhỏ. Điều này cho thấy, sự nhận thức và đầu tư về giáo dục cho thế hệ trẻ ngày nay đã có rất nhiều đổi khác. Chương trình học của hệ thống giáo dục công lập, đặc biệt là dân lập trong nước cũng tiếp thu, học hỏi những tinh hoa của các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. “Văn - Thể - Mỹ” giờ không còn là những môn học phụ, những môn học “mang tính hình thức” nữa.
Chính vì vậy, việc đưa công tác giảng dạy và giáo dục Nghệ thuật vào trường học càng sớm sẽ càng tạo điều kiện và nguồn lực thuận lợi cho sự phát triển của Nghệ thuật Thủ đô ta. Nhận thức được điều này, Nhà hát Kịch Hà Nội đã triển khai “Đề án Sân khấu Kịch học đường” và hy vọng rằng đề án này sẽ được lan toả rộng rãi, mang đến lợi ích dài hơi, sâu rộng cho thế hệ người Việt hiện nay và tương lai.
- Kết luận:
Khi chúng ta nỗ lực không ngừng xây dựng, bảo tồn, duy trì và phát triển Sân khấu Thủ đô với hệ thống các tác phẩm Nghệ thuật mang tính truyền thống và hiện đại, chúng ta không thể không đồng thời xây dựng và phát triển ban nhân sự, phương án và giải pháp truyền thông cho những “sản phẩm” ấy. Bởi, trong xã hội phát triển 4.0 ngày nay, công tác truyền thông đóng vai trò vô cùng quan trọng, thậm chí có thể nói là hàng đầu trong việc đưa tác phẩm tới đông đảo khán giả. Sân khấu Thủ đô đa dạng các tác phẩm mang tính truyền thống và hiện đại sẽ tạo nên một bức tranh đa sắc, phong phú và toàn diện về Thủ đô Hà Nội tới khán giả trong và ngoài nước.