TẢN MẠN - ĐÔI ĐIỀU VỀ SÂN KHẤU HÀ NỘI 60 NĂM TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN

Sưu tầm: NSND Bùi Thanh Trầm

TẢN MẠN - ĐÔI ĐIỀU VỀ SÂN KHẤU HÀ NỘI

60 NĂM TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN

LỆ DUNG

60 năm, sân khấu Hà Nội đã tồn tại và phát triển trên cơ sở những bài học quý giá đã được sinh ra từ quá trình hoạt động thực tiễn của đời sống sân khấu suốt mấy chục năm qua. Để từ đó khẳng định sự tồn tại, thích nghi với cơ chế thị trường. Đáp ứng được những đòi hỏi của khán giả của nghệ thuật hôm nay. Trong thời gian qua, nghệ sĩ sân khấu chúng ta luôn đoàn kết, học hỏi, trau dồi, rèn luyện từ tác giả, đạo diễn, diễn viên. Các nghệ sĩ không ngừng phấn đấu để có thật nhiều tác phẩm sân khấu đạt chất lượng cao về tư tưởng và nghệ thuật. Cùng nhau xây dựng một nền sân khấu Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Có thể nói sân khấu Hà Nội đã có sự chuyển mình mạnh mẽ để tránh khỏi tình trạng khủng hoảng thiếu thốn khán giả. Có được kết quả này còn ghi nhận sự cố gắng của các đơn vị nghệ thuật. Do tác động của cơ chế thị trường đã phải thay đổi về tư duy, về cách lựa chọn tác phẩm, ê kíp dàn dựng, phương pháp sáng tạo… để tác phẩm của mình có thể đến được với công chúng. Điều này cũng có nghĩa chất lượng tác phẩm sân khấu trong những năm qua đã có sự chuyển biến mạnh mẽ. Nói cách khác đã có sự thay đổi về nội dung và hình thức thể hiện. Các đơn vị nghệ thuật phải sử dụng nhiều biện pháp marketing để đưa sản phẩm của mình đến với công chúng chứ không thể dựng vở dự thi hội diễn rồi xếp vào kho như trước đây. Sự chuyển biến của nghệ thuật sân khấu nói chung còn thể hiện ở việc các nghệ sĩ đã biết tiếp thu những tinh hoa, thành tựu của sân khấu thế giới qua các kênh thông tin khác nhau để làm nên tác phẩm của mình. khắc phục sự tự ti, mang lại sự tươi mới cho khán giả.

Sân khấu Hà Nội với nhiều vở diễn hay đã ghi lại những năm tháng hào hùng của lịch sử dân tộc Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Sân khấu đã làm cho lớp trẻ biết tự tôn dân tộc, yêu nước và có trách nhiệm với những người đã cống hiến, hi sinh vì độc lập tự do của dân tộc.

Sân khấu Hà Nội 60 năm bảo tồn và phát triển phải trải qua những chặng đường khó khăn, khủng hoảng kinh tế trầm trọng, kéo dài. Đặc biệt là sân khấu hôm nay đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm khán giả. Nhất là các bạn trẻ bây giờ đang có rất nhiều sự lựa chọn đa dạng các hình thức giải trí. Đáng mừng là sân khấu đã có những chuyển động tích cực. Những động thái tìm tòi, những hướng đi mới. Lực lượng tác giả, đạo diễn trẻ đã thể hiện sự năng động và tạo uy tín qua tác phẩm của mình.

Sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mở rộng không gian sáng tạo cho sân khấu. Điều kiện lao động nghệ thuật từng bước được cải thiện. Tự do trong sáng tạo nghệ thuật. Sự đa dạng phong phú về đề tài, chủ đề, loại hình, phương pháp sáng tác, phương thức biểu hiện được tâm trạng. Tiềm năng sáng tạo được khơi dậy và phát huy cho nên sân khấu Hà Nội 60 năm qua khá sống động và có những bước tiến đáng kể về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên chất lượng tác phẩm sân khấu chưa tương xứng với số lượng. Còn ít tác phẩm sân khấu có giá trị cao về tư tưởng nghệ thuật, có biểu hiện xa lánh những vấn đề lớn của sự nghiệp đổi mới đất nước. Sân khấu phải chịu trách nhiệm một phần trước tình trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, Đảng viên và nhân dân hiện nay. Các tác giả còn vắng bóng ở các trung tâm công nghiệp, các trọng điểm kinh tế, các tuyến đường cửa khẩu, làng bản xa xôi. Tác giả, đạo diễn, diễn viên và đội ngũ văn nghệ sĩ phải thể hiện rõ ràng, mạnh mẽ hơn nữa thái độ dấn thân, nhập cuộc hết mình cùng với tầm nhìn đúng đắn để làm mới tư tưởng, tình cảm. Không bao giờ để mất đi niềm tin yêu con người. Bên cạnh những phát hiện, sáng tạo về các nhân tố mới, tích cực, sáng sủa trong xã hội thì vẫn có những tác phẩm mang tính phản biện xã hội, đi sâu mổ xẻ những tâm lí, cái xấu, cái ác. Nhưng qua đó cần nhen nhóm, tiếp thêm niềm tin vào những nhân vật phản diện, hoàn lương. Một tác phẩm sân khấu có giá trị cao là sự kết hợp giữa khát vọng và tài năng. Giữa lý tưởng lớn và tài năng nghệ thuật lớn. Như thế nhất định sẽ có những tác phẩm đẹp đẽ về sức sống vươn tới của con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

Một yếu tố mang tính quyết định trong sáng tác các tác phẩm nghệ thuật sân khấu là chủ thể sáng tạo. Con người nghệ sĩ, tác giả họ phải là những người thực sự tài năng mới có thể cho ra đời những tác phẩm tương xứng, có chất lượng cao. Các cấp lãnh đạo phải tạo điều kiện thuận lợi nhất để các văn nghệ sĩ sáng tạo, cống hiến tài năng cho hoạt động nghệ thuật. Đồng thời không ngừng tìm kiếm, phát hiện, bồi dưỡng và khai thác các tài năng trẻ. Trong đó cần đặc biệt coi trọng hơn nữa trong việc trọng dụng tài năng trẻ. Phải xây dựng hệ thống chính sách, chế độ đối với tài năng trẻ. Khuyến khích toàn xã hội tham gia vào việc phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trẻ. Khơi dậy tiềm năng sáng tạo, khát vọng cống hiến và tâm huyết với nghề, với đời. Nhằm nâng cao đời sống của nhân dân, góp phần xây dựng nên tính cách, tâm hồn con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

Tuy vậy một nền nghệ thuật sân khấu không thể thiếu những tác phẩm đỉnh cao phản ánh về đề tài hiện đại. Là những nghệ sĩ chân chính của nền nghệ thuật sân khấu hiện đại cũng không thể không có những hình tượng nhân vật của con người đương thời. 60 năm qua sân khấu Hà Nội đã thể hiện không ít những tác phẩm mang đề tài hiện đại với nhiều hình tượng con người mới. Nhưng so với nhu cầu của khán giả thì còn có một khoảng cách khá xa cả về số lượng và chất lượng. Nhiều tác phẩm chưa mang tinh thần “dấn thân, đắm mình” vào dòng xoáy thời đại. Chưa có ý thức cao trong cuộc đấu tranh nhằm xác định và định hướng về hệ giá trị mới của văn hóa thủ đô nghìn năm văn hiến.

Trong công cuộc đổi mới thủ đô Hà Nội là nơi trung tâm của dòng xoáy biến đổi hệ giá trị thời đại xã hội, dân tộc. Bên cạnh những đòi hỏi chính đáng đối với chủ thể sáng tạo. Thực tế nhiều năm qua Đảng và nhà nước đã có quan tâm, chăm lo, tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ sáng tác. Thường xuyên tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ đi thực tế sáng tác. Đồng thời tổ chức những cuộc gặp gỡ định kỳ. Lắng nghe các ý kiến đóng góp, các hiến kế của văn nghệ sĩ. Ngược lại đội ngũ văn nghệ sĩ cũng đã có nhiều cống hiến, sáng tạo. Phản ánh thực tế sinh động về những thay đổi đi lên của đất nước. Nhiều nghệ sĩ, tác giả có tầm tư tưởng lớn, có khả năng phát hiện, khái quát những vấn đề có tính quy luật và bản chất hiện thực. Dự báo được chiều hướng phát triển của xã hội. Từ đó có thể xây dựng được những tác phẩm sân khấu sinh động, độc đáo. Tạo dấu ấn sâu sắc trong lòng công chúng…

Đảng và nhà nước cần đặt niềm tin vào tài năng sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ trước những vấn đề lớn lao của tổ quốc và nhân dân. Điều đó thôi thúc mỗi người tự bồi đắp tình yêu tổ quốc. Thắp sáng khát vọng, hướng tới cái đẹp, cái cao thượng. Tích cực góp sức mình vì lý tưởng xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh để tác phẩm nghệ thuật đạt được giá trị mong muốn. Mỗi văn nghệ sĩ tự đề cao trách nhiệm công dân, trách nhiệm nghệ sĩ, chiến sĩ. Bồi đắp niềm tin yêu cuộc sống, tin yêu con người. Tạo nên những rung động chân thành và nhiệt huyết trong lao động nghệ thuật.

Đề nghị các cấp lãnh đạo cần đặc biệt quan tâm đến việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng tài năng trẻ. Đôi khi chỉ cần sự động viên đúng lúc là họ có thể chắp cánh sáng tạo cho nền nghệ thuật sân khấu của chúng ta.

Đảng và nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến chế độ đãi ngộ đối với văn nghệ sĩ thủ đô. Giúp họ giải quyết những khó khăn trong cuộc sống đời thường. Khuyến khích văn nghệ sĩ lao động, sáng tạo những tác phẩm sân khấu có giá trị nghệ thuật cao.

Chúng ta mong mỏi những năm tới sân khấu Hà Nội phải có những thành tựu nổi trội hơn. Phải đạt được những thành công rực rỡ hơn nữa. Chúng ta mong đợi những dự án mới, những cố gắng mới của sân khấu thủ đô. Xứng đáng với khát khao của khán giả, của nhân dân đáp ứng được chủ trương đổi mới và chấn hưng nền nghệ thuật dân tộc. Sân khấu Hà Nội 60 năm tồn tại và phát triển là một chặng đường dài không ngừng phát triển đi lên để tự khẳng định mình. Góp phần đáng kể vào việc xây dựng và bảo tồn một nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc.