Sưu tầm: Nguyễn Quốc Toàn
THÀNH TỰU 50 NĂM SÂN KHẤU THỦ ĐÔ
Tác giả & Đạo diễn
HOÀNG THANH DU
-Kính thưa quý vị đại biểu!
Trước tiên cho phép tôi được gửi lời cảm ơn đến Ban tổ chức của Hội thảo do Hội Sân khấu HN tổ chức đã cho tôi được vinh dự đứng đây với Tham luận của mình …. Vâng thưa Quý vị đại biểu, Tôi là một Hội viên Hội SK HN, gắn liền với Sân khấu với đường lối văn hóa - văn nghệ của Đảng bộ và chính quyền thủ đô Hà nội. Vì vậy với khuông khổ cho phép của hội thảo. Tôi xin phép có bài tham luân Thành tựu 50 Năm Sân khấu Hà Nội sau đây:
-Kính thưa quý vị đại biểu!
50 năm đây chính là mốc thời gian đủ để ta dừng nhìn lại một chặng đường đã qua...Và như các vị đã biết Sân khấu Hà nội trong thời gian đó đã luôn gắn bó mật thiết và đồng hành với Sân khấu lịch sử dân tộc và đời sống nhân dân theo ngọn cờ lãnh đạo của Đảng và Việt Nam. Đây chính là thời gian Hà nội đã có nhiều tác phẩm sân khấu có giá trị về nghệ thuật còn có giá trị tuyên truyền định hướng phản ánh sâu sắc, trung thực hơi thở của đời sống Hà nội cùng sức sống tinh thần dân tộc trên mặt trận tư tưởng - văn hóa mà Đảng bộ và chính quyền Thủ đô đã giao phó cho ngành SK HN.Và hôm nay , trong hội thảo này chúng ta ngồi đây để nhận đinh và đánh giá về SK Hà nội trong thời gian này .
-Trước tiên về các Tác giả ngành SKVN nói chung và SK thủ đô nói riêng đã nổi lên sôi động với những thế hệ Tác giả đã thành danh và các Tác giả mới đã đạt được các thành quả qua những tác phẩm sân khấu gây được sự mến mộ của khán giả , Họ đã luôn có những sáng tạo , góc nhìn mới trong các tác phẩm SK nổi trội cho từng đề tài phản ánh cuộc sống phát triển của ND thủ đô với cả nước và cả nước với thủ đô Đặc biệt với một nền sân khấu thời kỳ đổi mới song hành với sự phát triển của đất nước .Đó là "Tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc" nhằm xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân – thiện – mĩ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học" với các thể loại Sân khấu Hà nội Kịch nói -Cải lương và Chèo -Rối ... mà khuôn khổ bản tham luân này không thể liệt kể hết ... Nên cho phép tôi chỉ đúc kết nền SK thủ đô chúng ta trong suốt 50 năm qua đã hoàn thành nhiệm vụ, Các Tác giả Sân khấu đã lao động miệt mài sáng tạo cho ra những tác phẩm SK xác định: "Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể của phát triển. Tôn trọng bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân. Kết hợp và phát huy đầy đủ vai trò của xã hội, gia đình, nhà trường, từng tập thể lao động, các đoàn thể và cộng đồng dân cư trong việc chăm lo xây dựng con người Thủ đô nói riêng và con người cả nước nói chung. Chính thời gian này các tác phẩm SK Thủ đô đã luôn đi đầu trong cả nước đưa giá trị NT SK luôn đồng hành với Dân tộc để có những tác phẩm SK mang tính nhân văn, Dân chủ, Khoa học với những đức tính của con người – hình tượng: có tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, có ý thức tự trọng, tự chủ, sống làm việc theo pháp luật, bảo vệ môi trường, đề cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội; đấu tranh phê phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, có thế giới quan khoa học luôn hướng tới chân – thiện – mỹ…
-Và như các vị ngồi đây phải đồng ý với chúng Ta : Là 50 năm qua ngành Sân khấu Thủ đô chúng ta đã và vẫn đang luôn đi tiên phong và đã gặt hái được những thành tựu đáng tự hào khi đã đóng góp phần không nhỏ vào thành công của nền Sân khấu nước nhà hôm nay.
-Kính thưa quý vị đại biểu!
Vậy khi nhìn lại rồi, chúng ta đã nhận định lại những thành quả đã qua thì bước tiếp theo chúng ta đã chuẩn bị gì cho SK thủ đô đây ? Vâng, để bước tiếp... Khi mà ngay lúc này thực tại Ngành SK thủ đô chúng ta đang trong tình trạng "khủng hoảng khán giả" .Tôi xin mạo muội đặt ra một câu hỏi với Hội thảo,với những người ngồi đây đã có cả một đời gắn bó với SK thủ đô – Câu hỏi đó là ;- Phải chăng là do thị hiếu thẩm mĩ của nghệ sĩ đã không đồng cảm với thị hiếu thẩm mĩ của khán giả. Hoặc, giữa họ có khoảng cách khá xa về thị hiếu thẩm mĩ trong sáng tạo nghệ thuật SK ?
-Vâng , Đây là câu hỏi mà Tôi chắc chắn ai đang ngồi đây đều đang đau đáu trằn trọc sẽ như tôi tự đặt ra để đi tìm câu trả lời cho chính mình ... Bởi hơn ai hết chúng ta đã và đang cùng nhau hiểu rõ giá trị của sân khấu được sinh thành trong lòng khán giả, đáp ứng nhu cầu thẩm mĩ của cộng đồng xã hội và vận hành theo sự phát triển Xã hội ,Đó là Tác phẩm - Nghệ sĩ - Khán giả . Do đó, 3 chủ thể của nghệ thuật sân khấu Việt Nam hôm nay phải cùng nhau xây dựng được hệ giá trị sống của con người Việt Nam trong cơ chế thị trường định hướng XHCN, hội nhập quốc tế để nghệ thuật sân khấu phản ánh hiện thực và phải "giáo dục hướng thị hiếu thẩm mĩ khán giả" bằng những giá trị thẩm mĩ bằng NT qua tác phâm SK của mình... Và với Tôi thì câu trả lời là hãy phải xác đinh muốn SK phát triển thì “chìa khóa” mở cho các người làm nghề ( Tác giả + Tác phẩm + và cả Đội ngũ nghệ sĩ biểu diễn ) chính là phải hướng tới cái gọi là “Thị hiếu thẩm mỹ”
-Vậy Thị hiếu thẩm mĩ là gì ? – là khái niệm chỉ sở thích của con người trong lĩnh vực thẩm mĩ. Nhiều người cho rằng, thị hiếu thẩm mĩ là bản năng bẩm sinh vốn có của con người và là sự thần bí của thế giới con Người.
-Kính thưa quý vị đại biểu!
Như chủ để đã được đặt ra cho Hội thảo này là sau 50 năm chúng ta đánh giá lại SK thủ đô với các Tác gỉa – Tác phẩm và Đội ngũ Nghệ sĩ biểu diễn Thủ đô Thì chúng ta đã có những thành quả mỹ mãn với những tác phẩm SK bám vào tính “Thị hiếu Thẩm mỹ “ và cả bài học thất bại khi chúng ta rời xa nó... khi chúng ta phải biết NT SK không thể không liên quan tới yếu tố thời đại. Bởi mỗi thời đại có những điều kiện, hoàn cảnh kinh tế xã hội, quan niệm thẩm mĩ khác nhau đã dẫn tới thị hiếu thẩm mĩ khác nhau cũng là điều dễ hiểu . Vì thị hiếu thẩm mĩ bao giờ cũng bộc lộ cá tính độc đáo nhưng lại có sự chi phối trực tiếp của các yếu tố xã hội (giai cấp, dân tộc, thời đại). Cái Tôi và cái chung xã hội của thị hiếu thẩm mĩ luôn quan hệ thống nhất biện chứng với nhau để tạo thành thị hiếu thẩm mĩ hoàn thiện: vừa mang "cái tôi" cá thể, lại mang cả cái chung xã hội, cộng đồng...
-Do đó, không nên tuyệt đối hóa yếu tố cá nhân hay cộng đồng, mà cần phải đề cao, tôn trọng cả hai trong thị hiếu thẩm mĩ và phải nâng lên trình độ nhân loại vì tính nhân loại là yếu tố cao nhất để đánh giá mọi giá trị của thị hiếu thẩm mĩ vì với các tác phẩm nghệ thuật sân khấu bao giờ cũng chứa đựng trong mình thị hiếu thẩm mĩ của nghệ sĩ sáng tạo mang cá tính độc đáo.Tính cộng đồng xã hội càng cao thì tính cá thể càng độc đáo và giá trị. Khi nào mối quan hệ này được thống nhất thì nghệ thuật sân khấu mới được tồn tại, phồn thịnh, sống động vì như chúng ta đã biết khán giả là một trong những thành tố nội sinh cơ bản của nghệ thuật sân khấu...
Và để kết luận cho 2 chủ đề Tác giả -Tác phẩm và Đội ngũ nghệ sĩ biểu diễn tiến tới gìn giũ giá trị nền SK Thủ đô như chúng ta đã có trong quá khứ thì ngay từ bây giờ đội ngũ Tác giả thủ đô cùng các Nghệ sĩ biểu diễn phải xây dựng được hệ giá trị nghệ thuật sân khấu bằng đầu tư chiến lược cho khán giả với giáo dục “Thị hiếu thẩm mĩ” bằng những tác phẩm sân khấu hướng về nhu cầu bức thiết Thẩm mĩ của khán giả.
-Kính thưa quý vị đại biểu!
Và cuối cùng với chủ đề hiện trạng về “Đội ngũ Lý luận phê bình Sk” thì vai trò 50 năm là khoảng thời gian cho phép để nhìn nhận, đánh giá một cách khách quan, toàn diện về những ưu điểm, kết quả, thành tựu và những hạn chế, bất cập, non kém của đời sống lý luận phê bình SK thủ đô .
-Vâng .chúng ta không thể phủ nhân một nửa thời gian trước của 50 năm đã qua ,đó là những thập niên 80 và 90 của thế kỷ 20 . Lý luân phê bình sân khấu nước nhà( trong đó có HN ) đã phát huy làm rất tốt nhiệm vụ của mình là tiêu chí thẩm định với vai trò của lý luận, phê bình song hành với các tác phẩm SK Họ đã luôn nhận định từ thực tiễn cuộc sống thực tại với SK và Lý luân phê bình SK đã góp phần soi sáng, lý giải định hướng cho thành công của tác phẩm Sk rất nhiều... Nhưng thật đáng tiếc nửa thời gian còn lại của 50 qua ... Đội ngũ lý luân phê bình Sk thưa thớt rơi rụng dần và đến hôm nay thì hầu như là đồ hiếm mất rồi ... Bởi để là một nhà lý luận phê bình SK thì trước hết ngoài việc đưa tin giới thiệu tác phẩm SK trên báo đài thì hơn ai hết các Nhà lý luận phê bình SK phải hiểu rõ cơ bản về NT SK và sau đó bằng trình độ nhìn nhận chuyên sâu để đánh giá định hướng cho một tác phẩm sk đến với những người làm nghề và là cầu nối cho tác phẩm SK đến với khán giả ...Vậy thực tai vào những thập niên đầu thế kỷ 21 này các Nhà lý luận phê bình Sk này họ ở đâu rồi ? Khi mà SK chúng ta hơn lúc nào hết rất cần họ để giúp cho những người làm nghề đến được với khán giả trước một hiện tượng thẩm mĩ sk mới , Ai sẽ định hướng những chủ thể cảm thụ khác nhau sẽ dẫn đến các đánh giá yêu, chán, ghét, sâu, nông khác nhau. Và ai có thể lên tiếng cho người xem biết cả xã hội cùng sống trong một thời đại, nhưng Vở diễn SK này có nội dung mực thước, tĩnh tại, ước lệ, hướng về quá khứ, hay vở diễn kia nhiều giáo điều suông không giúp gì cho cuộc sống hôm nay bởi vở diễn ấy phi chuẩn mực, hướng về thực tại với nhiều từ ngữ thoại dung tục đời thường…Thậm chí trong các lý luận phê vình ấy có ai đủ trình độ để chỉ ra được còn có những tác phẩm SK “ lật sử “ hư cấu vô tội vạ mà vẫn có một bộ phận khán giả hưởng ứng ? Và ai ngoài các nhà lý luận phê vình sẽ định hướng Thị hiếu thẩm mĩ để bênh vực một sáng tạo với NTSK mang tính cá thể là có thật, Đâu rồi một nhà lý luận Phê bình sk đã lên tiếng bảo vệ ủng hộ cái gọi là không thể bình quân máy móc, không có sự thống trị của số đông đối với số ít khi chúng ta đòi hỏi SK Thủ đô vẫn phải luôn sáng tạo nghệ thuật mới không ngừng . Và Họ những là Lý luân phê bình SK se chỉ ra rõ hơn cho người xem cái chủ đề tư tưởng của vở diễn , Nội dung kịch và tình cảm của các nhân vật qua ngôn từ thoại để phát triển tâm lý nội tâm trong trang phục, bối cảnh thời gian không gian sự kiện và tiến đến hành động Họ sẽ cùng SK hướng tới định hướng Thẩm mĩ cho khán giả của tác phẩm SK …Và thật tiếc , đây chính là là một câu hỏi chưa có câu trả lời hay có thể nói... câu trả lời còn bỏ ngỏ cho các nhà lãnh đạo Sân khấu thủ đô nói riêng và ngành SK nói chung ?
-Kính thưa quý vị đại biểu!
Và để kết thúc bài tham luận ,Tôi xin nhắn gửi đến Hội thảo này, để chuẩn bị tâm thế cho SK thủ đô chúng ta bước tiếp về phía trước
- Hãy cần nhận thức rằng: hệ giá trị thẩm mĩ về cuộc sống, hệ giá trị thẩm mĩ về nghệ thuật sẽ là tiền đề cho hệ giá trị sáng tạo của SK thủ đô nói chung và nghệ thuật sân khấu Việt Nam nói riêng , vì mặc dù khán giả thủ đô đương thời đang có sự phân hóa lớn về thị hiếu thẩm mĩ và cũng như Thị hiếu thẩm mỹ theo vùng miền Bắc – Nam, ngược – xuôi, thành thị - nông thôn, giàu – nghèo, già – trẻ, học thức cao – thấp với nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Nhưng ở họ vẫn có chung một lý tưởng thẩm mĩ – định hướng xã hội là: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
-Do đó, lý tưởng thẩm mĩ này chính là hệ giá trị của SK và của nghệ thuật sân khấu Việt Nam vừa mang tính dân tộc vừa mang tính hiệu đại và cần được trở thành nội dung, hình thức trong sáng tạo của nghệ thuật sân khấu Việt Nam hôm nay...
- Xin chúc các vị đại biểu, các vị khách quý, và toàn thể hội nghị sức khỏe, hạnh phúc! Chúc Hội nghị thành công tốt đẹp!