Sưu tầm: NSND Nguyễn Hoàng Tuấn
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CỦA LÝ LUẬN PHÊ
BÌNH SÂN KHẤU HÔM NAY
Tác giả, Đạo diễn: NSƯT Trịnh Quang Khanh
Thưa các đồng chí và các bạn đồng nghiệp ! Trước khi đi vào chủ đề chính của buổi Hội thảo, tôi xin nhắc lại những nội dung cơ bản về vị trí và vai trò của Lý luận phê bình Văn học – Nghệ thuật nói chung và Nghệ thuật Sân khấu nói riêng : - Tất cả chúng ta-Những văn nghệ sỹ đều ý thức rất rõ Văn hóa- Văn nghệ nói chung và Nghệ thuật Sân khấu nói riêng của nước ta luôn lấy Chủ nghĩa Mác-Lê Nin và Tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động sáng tạo. - Vì vậy, Lý luận-Phê bình luôn giữ vai trò quan trọng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của văn học Nghệ thuật và tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc; Kết hợp hài hòa giữa tính truyền thồng và tính hiện đại; Giữa tính dân tộc và tính Quốc tế; Giữa tính tính phổ biến và tính đặc thù và giữa tính quần chúng và tính bác học của VHNT nói chung và nghệ thuật Sân khấu nói riêng.
- Định hướng cho mọi hoạt động sáng tạo là thuộc tính quan trong của công tác Lý luân phê bình, giúp mọi hoạt động của VHNT nói chung và Sân khấu nói riêng đi đúng hướng: Dân tôc, khoa học, tiên tiến, dân chủ và nhân văn. Có thể nói Lý luận phê bình là ngọn đuốc soi đường cho mọi hoạt động VHNT đi đúng hướng, là ngọn đèn báo nguy, giúp mọi hoạt động của VHNT nói chung, sân khấu nói riêng tránh được những sai sót, vì vậy Lý luân phê bình luôn là bộ phận quan trọng cuả sự phát triển Nghệ thuật sân khấu, góp phần tích cực nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của khán giả; Là suối nguồn nuôi dưỡng chân, thiện, mỹ của người xem, đồng thời LLPB còn là vũ khí đấu tranh chống lại cái sấu, cái ác và cái lạc hậu... Đó là những thành tố cơ bản nói lên vai trò và vị trí của LLPB văn học-Nghệ thuật. Vậy thực trạng Lý luận phê bình sân khấu của đất nước ta những năm qua và hiên nay thế nào ? Theo tôi hiểu thì rất yếu và thiếu ! Biểu hiện của YẾU & THIẾU đó là : - Nghệ thuật sân khấu của đất nước ta hiện nay đang gặp không ít khó khăn : Những đêm diễn của sân khấu chuyên nghiệp thưa thớt khán giả ! Đa phần các vở diễn đều là “ Chuyện cũ tích xưa” còn vắng thiếu những vở diễn phản ánh cuộc sống đương đại ( đề tài hiện đại) Và về tổ chức thì rất nhiều tỉnh thành phố có Nhà hát nghệ thuật tổng hợp, đó là “Nồi lẩu của nghệ thuật sân khấu” ! Rất mừng là sân khấu Thủ đô chưa có “ Nồi lẩu thập cẩm” ! Giải quyết, tháo gỡ những vần đề trên thế nào, đang thường xuyên thiếu vắng tiếng nói của Lý luận phê bình sân khấu !
- Đội ngũ người làm công tác lý luân phê bình hiện nay rất mỏng, ngay từ khâu đào tạo cho đến hoạt động thực tiễn ! Những người làm công tác LLPB hiện có ít được bồi dưỡng nâng cao, còn đào tạo mới lại quá ít !Lý luận phê bình Sân khấu đều là nghề tay trái của nhiều cây bút. Trong sự nghiệp đổi mới và hội nhập đa phần ngành nghề của đất nước ta đều bị cơ chế thị trường chi phối, cho nên những năm qua và hiện nay không ai sống được bằng nghề Lý luận phê bình! Tháo gỡ vần đề nản giải này thế nào, thưa quý vị ? Phải chăng đây là vấn đề thuộc các cơ quan quản lý Văn hóa & VHNT tầm vĩ mô ? Chúng ta hy vọng thời gian tới sẽ có sự tháo gỡ của các cơ quan chức năng. - Mặc dù hiểu rất rõ vai trò và vị trí của Lý luân phê bình nhưng tất cả các nhà hát, các đơn vị nghệ thuật sân khấu chuyên nghiệp từ Bắc tới Nam, từ Trung ương tới địa phương, ngay cả Thủ đô Hà Nội cũng thế đều không có cán bộ chuyên làm công tác Lý luân phê bình !
Các cơ quan Tổ chức và Quản lý Nhà nước chưa chú ý đào tạo, bồi dưỡng và định biên chế cán bộ làm công tác Lý luân phê bình ở các Sở Văn hóa, ở các Nhà hát và các Hội Văn nghệ ! Cứ để tình trạng như hiện nay thì LLPB sẽ mất vai trò và vị trí của mình . - Các cơ quan Văn học-Nghệ thuật với chức năng là “ Bà đỡ” cho mọi hoạt động Văn học-Nghệ thuật, những năm qua bởi nhiều lý do cũng chưa làm tốt chức năng “ Bà đỡ” ! Sau Hội thảo khoa học “ Lý luân phê bình văn học nghệ thuật Việt Nam 50 năm sau ngày đất nước hòa bình, thống nhất, đổi mới và phát triển...” do Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức tháng 12 năm 2023, hôm nay là Hội thảo đầu tiên trao đổi về LLPB Sân khấu do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức, tôi rất hoan nghênh, vì chúng ta đã ý thức được sự cần thiết của công tác LLPB đối với sự phát triển đúng hướng của Sân khấu Thủ đô. Sau đây tôi có 3 đề suất : 1/ Cùng với các cuộc Hội thảo, Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội và Hội SK Hà Nội nên chủ động làm việc với Sở VH-TT Hà Nội và các trường Nghệ thuật đóng trên địa bàn Thủ đô để các cơ quan đó chú trọng nhiều hơn nữa công tác đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác LLPB. 2/ Để đảm bảo tính khách quan trung thực, tránh sự “tụng ca” hoặc phán sét thiếu khách quan từ khâu kịch bản, công tác dàn dựng đến nghệ thuật biểu biểu, Hội Liên hiệp VNNT Hà Nội nên bố trí kinh phí để Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức được từ 1 đến 2 cuộc tọa đàm mang tính LLPB mỗi khi các Nhà hát nghệ thuật chuyên nghiệp Thủ đô ra vở diễn mới. 3/ Tạp chí “ Người Hà Nội” của Liên hiệp VHNT HN nên có những chuyên trang về LLPB SK- Loại hình nghệ thuật đang gặp không ít khó khăn khi đang vắng thiếu người xem. – Và nên chăng ở Hội Sân khấu Hà Nội có một biên chế làm công tác Lý luận phê bình sân khấu.
Trên đây là một vài suy nghĩ xin được thể hiện trong Hội thảo hôm nay, mong các bậc minh triết xem sét.