Sưu tầm: Trịnh Xuân Hà
Tình hình hoạt động sân khấu Thủ đô trong những năm gần đây
NS Nguyễn Quốc Toàn
UV BCH Hội Sân khấu Hà Nội
Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới”… Chương trình hành động số 04-CTr/TU ngày 31/10/2008 của Thành ủy Hà Nội về việc thực hiện Nghị quyết số 23-NQ/TW Chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy về “Phát triển văn hóa - xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh” … Các nghị quyết, chương trình của Đảng, Nhà nước và thành phố Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi phát triển văn học, nghệ thuật của Thủ đô và đất nước.
Thủ đô Hà Nội, nơi lắng hồn núi sông ngàn năm, địa danh tập trung nhiều văn nghệ sỹ tài danh của đất nước với nhiều đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp của Bộ VHTTDL, Quân Đội, Công an và Hà Nội, vì vậy qua buổi Hội thảo này, Hội sân khấu Hà Nội xin trao đổi về những thuận lợi, một số thành tích nổi bật về hoạt động sân khấu trong những năm qua và hiện nay với Chủ đề: “Tình hình hoạt động sân khấu Thủ đô trong những năm gần đây”
Tiếp nối những thành tựu của Ban chấp hành các khóa trước, bám sát chức năng tôn chỉ, mục đích, quyền hạn, nhiệm vụ của Hội nghề nghiệp; BCH Hội sân khấu khóa mới đã xây dựng kế hoạch hoạt động, định hướng cho cả nhiệm kỳ và kế hoạch hàng năm. Một số thành viên BCH Hội sân khấu là thành viên của Hội đồng nghệ thuật Thành phố, Sở VHTT Hà Nội do đó là thuận lợi cho các hoạt động sáng tạo VHNT của Hội Sân khấu cũng như các hội chuyên ngành trực thuộc Hội Lên hiệp VHNT Hà Nội.
- Tổ chức các buổi Hội thảo chuyên đề “Văn hóa ứng xử của nghệ sỹ với công chúng” nhằm làm rõ những bất cập, chưa đúng qua một số hiện tượng không đẹp của nghệ sỹ như quảng cáo sai sự thật, phát ngôn bừa bãi trên mạng xã hội hay những lùm xùm về việc làm từ thiện, những màn livestream "bóc phốt", những màn cãi nhau nảy lửa trên sóng truyền hình… trong thời gian qua khiến showbiz Việt thêm phần nhốn nháo, công chúng cũng mất niềm tin vào người nổi tiếng. Góp tiếng nói mạnh mẽ, lên án những sai trái của một số người nổi tiếng của Hội nghệ nghiệp với các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan truyền thông cũng như các văn nghệ sỹ trên địa bàn Thủ đô.
- Tổ chức buổi tọa đàm và “Giới thiệu tác phẩm kịch bản sân khấu được hỗ trợ năm 2021” nhằm làm cầu nối giữa các tác giả, lực lượng sáng tác với các đơn vị Nhà hát của Hà Nội
- Lợi thế của Hội sân khấu Hà Nội nằm trong khu phố cổ, nơi lưu giữ nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc của Hà Nội. Hội sân khấu xây dựng Đề án “Điểm đến bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống và phát triển du lịch” nhằm triển khai các hoạt động phục dựng, biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống
- Hưởng ứng Cuộc vận động sáng tạo văn học, nghệ thuật tiến tới kỷ niệm 1010 năm Thăng Long – Hà Nội đã thu hút được đông đảo văn nghệ sĩ tham gia với hàng trăm các tác phẩm văn học nghệ thuật có chất lượng cao.
Các nghệ sỹ của Nhà hát Hà Nội vinh dự tham gia dàn dựng và tổ chức biểu diễn thành công chương trình nghệ thuật tại 08 Lễ kỷ niệm cấp quốc gia do Trung ương giao thành phố Hà Nội là cơ quan chủ trì tổ chức gồm: 60 năm ngày Giải phóng Thủ đô, 85 năm ngày Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, 125 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, 70 năm ngày Toàn quốc kháng chiến, 70 năm ngày Thương binh - Liệt sỹ, 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga, 50 năm ngày Thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia, 55 năm ngày Thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào.
- Trong các Liên hoan, hội diễn toàn quốc, Hội nghệ sỹ sân khấu Việt nam, hay Hà Nội tổ chức, Hội đã phối hợp với đơn vị nghệ thuật phía nam dàn dựng tham gia dự Liên hoan sân khấu Thủ đô đạt giải vàng vở diễn, 02 huy chương vàng các nhân. Sân khấu thể nghiệm do Hội nghệ sỹ Việt Nam tổ chức cá nhân hội viên của Hội sân khấu tham dự
Trong các năm qua, nhiều chương trình nghệ thuật, vở diễn sân khấu đặc sắc mang đậm chất văn hóa Thăng Long - Hà Nội về đề tài lịch sử dân tộc, nhân vật lịch sử, cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, thời kỳ đổi mới như: “Ngọc Hân công chúa”, “Oan khuất một thời”, “Lý Công Uẩn dời đô”, “Quan thanh tra”, “Cao Bá Quát”, “Vương nữ Mê Linh”,“Cánh chim trắng trong đêm” (Nhà hát Chèo), “Tình sử ngàn năm”, “Những mặt người thấp thoáng”, “Điệp khúc vi rút”, “Những người con Hà Nội”, Điện thoại di động”, “Cát bụi” (Nhà hát Kịch), “Kẻ sĩ Thăng Long”, “Mong gió đừng đổi chiều”, “Đường đua trong bóng tối”, “Yêu là thoát tội”, “Dâu bể một kiếp tằm” (Nhà hát Cải lương),“Chim công”, “Rắn cổ Loa thành”, “Huyền thoại tiên rồng”, “Linh thiêng hai tiếng đồng bào”, “Bay lên từ mặt nước” (Nhà hát Múa Rối Thăng Long), “Cánh đào báo tiệp”, “Luân hồi”, “ Ký ức sông Hồng”, “ Hành trình thời gian”, “Ký ức Hà Nội xưa”.. (Nhà hát Ca múa Nhạc Thăng Long); “Hồn sen”, “Mạch sống”, “Phiên chợ vùng cao” (Nhà hát nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ)...
- Tham gia nhiều cuộc thi, liên hoan, hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quốc đạt nhiều thành tích đáng tự hào: 28 huy chương cho các vở diễn, chương trình tập thể (17 Huy chương vàng, 11 Huy chương bạc) và 230 Huy chương vàng, Bạc cho cá nhân (102 Huy chương vàng, giải Nhất, giải A cá nhân, 128 Huy chương bạc).
- Một số hoạt động nghệ thuật quần chúng: Hưởng ứng và tham gia tổ chức các cuộc thi, liên hoan các loại hình nghệ thuật ca kịch truyền thống với sự tham gia của các diễn viên không chuyên, các tầng lớp quần chúng Nhân dân nhằm động viên khích lệ các nghệ nhân dân gian quần chúng Nhân dân giữ gìn bảo tồn vốn cổ, tạo cơ hội cho các hạt nhân được giao lưu học hỏi, qua đó quảng bá giới thiệu loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của các quận huyện Hà Nội tới đông đảo quần chúng nhân dân và du khách quốc tế như “Liên hoan Dân ca dân vũ Hà Nội”, “Liên hoan Sân khấu không chuyên Hà Nội”, “Liên hoan Nghệ thuật Hát văn và Chầu văn”, “Liên hoan Trình diễn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể”; “Liên hoan Múa Rối nước không chuyên”, “Liên hoan Nghệ thuật Ca trù”, các liên hoan nghệ thuật sân khấu truyền thống như: Tuồng, Chèo, Cải lương. Hà Nội còn sở hữu nhiều loại hình nghệ thuật riêng có gắn với đặc trưng văn hóa quận, huyện, thị xã như: hò Cửa Đình, múa Bài Bông (Phú Xuyên), hát Chèo tàu (Đan Phượng), hát Dô (Quốc Oai)…Trên diện mạo văn hóa truyền thống ở các địa phương, Hà Nội còn lưu giữ nghệ thuật múa Rối nước - bộ môn nghệ thuật đặc sắc ra đời từ nền văn hóa lúa nước với 05 phường rối nước và 01 phường rối cạn được trao truyền qua các thế hệ. Đó là phường rối nước Chàng Sơn (xã Chàng Sơn), phường rối nước làng Ra (xã Bình Phú), phường rối nước làng Yên (xã Thạch Xá, huyện Thạch thất), phường rối nước Đào Thục (Đông Anh), phường rối nước Sài Sơn (Quốc Oai) và phường rối cạn Tế Tiêu (Mỹ Đức).
Giá trị Văn học Nghệ thuật của Hà Nội, Huế, Thành phồ Chí Minh trong dòng chảy Văn học Việt Nam
- Có thể khẳng định Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới” là kim chỉ nam định hướng cho các hoạt động văn học nghệ thuật nói chung, hoạt động sân khấu nói riêng. Cùng với đó, chiến lược, tầm nhìn phát triển, sáng tạo các giá trị văn học nghệ thuật mới nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh mang đậm bản sắc của Hà Nội qua các thời kỳ được quan tâm, xây dựng phù hợp với xu thế của thời đại.
- Hàng năm Thành ủy, HĐND, UBND, UBMTTQVN TPHN tổ chức gặp mặt, tiếp xúc văn nghệ sỹ, trí thức, chức sắc tôn giáo Thủ đô, Bí thư, Hiệu trưởng các trường đại học và Cao đẳng trên địa bàn Thành phố để động viên, chia sẻ, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của văn nghệ sĩ. Từ đó, việc thể chế, cụ thể hoá quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về văn hoá, văn học, nghệ thuật được quan tâm đẩy mạnh hơn với các cơ chế, chính sách, giải pháp thiết thực, hiệu quả.
Thành ủy Hà Nội ban hành chương trình số 06-CTr/TU ngày 17-3-2021 của Thành ủy về phát triển văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025; Kế hoạch số 176/KH-UBND ngày 30-7-2021 của UBND Thành phố triển khai chương trình trên. Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-02-2022 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Kế hoạch số 217/KH-UBND ngày 12-8-2022 của UBND Thành phố triển khai Nghị quyết trên để tiếp tục triển khai các nội dung tại Nghị định số số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị nhằm phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng phát triển văn hóa, con người Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng
Triển khai thực hiện đề án “Sắp xếp lại, nâng cao năng lực các đơn vị nghệ thuật biểu diễn công lập theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiệu quả” theo Quyết định số 2830/QĐ-UBND ngày 02/7/2021 của UBND thành phố Hà Nội, 06 đơn vị nghệ thuật thuộc Sở đã được giữ vững và củng cố, ổn định về tổ chức, đội ngũ văn nghệ sĩ yên tâm công tác và tiếp tục phấn đấu, cống hiến cho nghệ thuật Thủ đô.
Qua các hoạt động sân khấu Hà Nội với những tác phẩm nghệ thuật, vở diễn qua các thời kỳ đều có tính hướng thiện, hướng con người đến với cái cao thượng, tốt đẹp, đề cao lòng trắc ẩn, tình thương yêu, lòng vị tha, bênh vực lẽ phải, đấu tranh, lên án mạnh mẽ cái xấu làm cho con người gần gũi với con người. Cho nên mục tiêu xây dựng các vở diễn sân khấu của Hà Nội có giá trị về tư tưởng, nghệ thuật như trên được xuyên suốt qua các thời kỳ, giai đoạn lịch sử của Hà Nội
+ Một số đề xuất, kiến nghị:
- Thành phố cần xây dựng quy chế thử nghiệm hoạt động biểu diễn, công bố, trưng bày các tác phẩm văn học nghệ thuật trên địa bàn Hà Nội; xây dựng đề án xã hội hoá trong lĩnh vực văn học nghệ thuật để phát huy mọi nguồn lực xã hội.
- Cơ chế chính sách về đãi ngộ đối với văn nghệ sĩ còn hạn chế, chế độ lương của nghệ sĩ, diễn viên vẫn áp dụng như cán bộ, công chức vì vậy chưa khuyến khích, tạo được sự an tâm trong công tác; một số nghệ sĩ, diễn viên có biểu hiện dao động về tư tưởng, ảnh hưởng phần nào đến sự nhiệt tình, tâm huyết, cống hiến cho nghệ thuật Thủ đô.
- Đầu tư cho văn học, nghệ thuật còn thấp, chưa xứng tầm với vai trò, vị thế của Thủ đô là trung tâm văn hoá của cả nước.
- Chưa có cơ chế chính sách ưu đãi đối với công tác xã hội hoá trong lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật, nhất là những loại hình văn hoá nghệ thuật truyền thống cần được Nhà nước bảo tồn.
- Mặc dù tác phẩm văn học, nghệ thuật của Hà Nội tương đối nhiều và đa dạng, nhưng còn ít tác phẩm đạt đỉnh cao, tương xứng với truyền thống nghìn năm văn hiến, tầm vóc, vị thế và nhu cầu hưởng thụ của Nhân dân Thủ đô.
+ Nghiên cứu, xây dựng đề án phát triển tổng thể 06 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp của Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.