Sưu tầm: NSND Trần Thị Mai Hương
Tự hào với thương hiệu sân khấu
"Made in VIET NAM"
Thúy Hiền
Năm 2012 có thể nói sân khấu Việt Nam đã có nhiều nỗ lực để khẳng định vị thế của mình đối với bạn bè quốc tế qua các cuộc liên hoan và giao lưu nghệ thuật trong và ngoài nước. Một số sự kiện đã trở thành những mốc son đối với từng đơn vị nghệ thuật nói riêng và ngành sân khấu nói chung cũng như những ấn tượng tuyệt vời của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam nói chung, nghệ sĩ Việt Nam nói riêng.
Đoàn cán bộ, nghệ sĩ của Việt Nam tham dự Tuần văn hóa Việt Nam tại Campuchia sẽ khó mà quên được dư âm về những đánh giá, những tình cảm nồng nhiệt mà những vị quan chức chính phủ, lãnh đạo ngành VHTTDL và đông đảo người dân Campuchia đối với sự kiện Campuchia đón nhận bàn giao tổ hợp rạp xiếc sân khấu tròn do Việt Nam tặng Vương quốc Campuchia vào tháng 9/2012.
Hàng nghìn lượt người dân Campuchia đã nô nức kéo tới để thưởng thức một chương trình biểu diễn xiếc chọn lọc của nghệ sĩ ba nước: Việt Nam, Lào, Campuchia cùng biểu diễn trong rạp xiếc mới với diện tích 5.000 m2 có quy mô hiện đại hơn 1000 ghế, nhà huấn luyện, phòng hóa trang, phòng trưng bày hình ảnh hữu nghị văn hóa hai nước... Những buổi diễn đông nghịt người xem đã thực sự cho thấy sự háo hức, niềm vui của người dân Campuchia khi được xem xiếc trong một rạp biểu diễn hiện đại. Còn cảm động hơn khi chứng kiến hơn 50 diễn viên xiếc trẻ của Trường Trung cấp NT Xiếc và Tạp kỹ VN gồm cả Việt Nam, Lào, Campuchia đã vượt hàng nghìn cây số sang Campuchia tham dự chương trình biểu diễn đặc biệt khai trương rạp. Không quản mệt nhọc, không quản những ngày đi lại vất vả, các nghệ sĩ đã cống hiến cho khán giả một chương trình biểu diễn vô cùng đặc sắc, ấm áp tình đoàn kết hữu nghị. Ngài Bộ trưởng Bộ VHTTDL Campuchia đã ôm lấy Bộ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Tuấn Anh và nói lên những cảm xúc biết ơn vô bờ của người dân Campuchia vớiViệt Nam và hứa rằng sẽ khai thác và phát huy hiệu quả công trình văn hóa đầy ý nghĩa này.
Năm 2012, Việt Nam đã tổ chức hai cuộc Liên hoan sân khấu quốc tế, đó là Liên hoan Xiếc Quốc tế lần thứ 4 và Liên hoan múa rối quốc tế lần thứ 3. Những hoạt động này đã trở thành thông lệ thường niên, sự xuất hiện của đông đảo các quốc gia cũng như mời được các vị giám khảo nước ngoài đầy uy tín trong ngành sân khấu tham gia đã chứng tỏ vị thế của nghệ thuật Việt Nam với bạn bè nghệ sĩ quốc tế. Có lẽ điểm ghi nhận thành công lớn nhất đó là các tiết mục sân khấu của Việt Nam không chỉ được khán giả trong nước cổ vũ mà chính các vị giám khảo quốc tế cũng không che giấu tình cảm khi biểu hiện sự ngưỡng mộ trước sự trưởng thành của nghệ thuật múa rối và xiếc của VN. Vị giám khảo Peter Dubinski (Mỹ) đã chia sẻ: “Tôi đã tham gia làm giám khảo Liên hoan Xiếc quốc tế lần thứ 3 của Việt Nam và lần này qua các tiết mục của 5 đoàn xiếc VN tại Liên hoan thì trình độ biểu diễn và dàn dựng của VN tốt hơn rất nhiều. Tiết mục “Ngày hội Tây Nguyên” đã giành HCV hoàn toàn xứng đáng để sánh vai cùng với các HCV của các tiết mục quốc tế. Tôi tin rằng những tiết mục xiếc như thế này của các bạn hoàn toàn có thể mang đi dự thi ở các cuộc thi xiếc quốc tế lớn tại Trung Quốc, Tây Ban Nha, Ý... Các nhà dàn dựng xiếc VN đã rất khéo léo trong dàn dựng, lồng ghép những nét văn hóa của dân tộc qua âm nhạc, trang phục đã tạo nên sự đồng bộ hài hòa giữa kỹ thuật xiếc cũng như hình thức thể hiện, tạo nên sự hấp dẫn rất riêng biệt"
Yêu khán giả VN, khi lên nhận HCV, nghệ sĩ Mỹ Sasha Pivaral đã rất hãnh diện khi mặc một chiếc áo dài của dân tộc VN, nghệ sĩ chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên tôi tới VN và thấy khán giả VN rất tuyệt vời, những trào pháo tay và tình cảm của các bạn đã giúp chúng tôi có thêm hưng phấn để biểu diễn. Tôi thấy tà áo dài VN thật là đẹp, thật nữ tính nên đã đề nghị các nghệ sĩ VN giúp lựa chọn một chiếc áo để mặc khi nhận giải. Tôi sẽ giữ mãi món quà này và sẽ mặc nó vào những dịp trọng đại giống như người phụ nữ VN coi chiếc áo dài như một lễ phục". Cũng thật bất ngờ khi BGK liên hoan tới thăm và chúc mừng Ngày nhà giáo VN 20/11 tại Trường Trung cấp NT Xiếc và Tạp kỹ VN, để ủng hộ cho công tác đào tạo diễn viên trẻ tài năng, vị giám khảo người Trung Quốc đã tặng cho trường 10.000 Nhân dân tệ (tương đương khoảng 33 triệu đồng).
Tại Liên hoan Múa rối quốc tế lần 3, nếu như những thành công sáng tạo nghệ thuật của các đoàn quốc tế dựa trên sự tuân thủ các nguyên tắc đặc trưng của các thể loại rối truyền thống, thì các đoàn rối VN lại chủ động sáng tạo một cách phóng túng. Các tiết mục của các nghệ sĩ không chịu ràng buộc, khuôn mình vào những nguyên tắc đặc trưng khô cứng của rối truyền thống. Trong số 18 tiết mục tham gia liên hoan chỉ có hai tiết mục rối nước: “Không gian trắng” của Nhà hát Múa rối VN và “Thiêng liêng hai tiếng đồng bào” của Nhà hát Múa rối Thăng Long. Đây cũng là "ngón nghề" riêng mà VN muốn "khoe" với bạn bè quốc tế. Nghệ sĩ David - Nhà hát Múa rối Key (Israel) khi xem vở “Thiêng liêng hai tiếng đồng bào” đã bày tỏ: "Tôi đã được xem múa rối nước VN ở Israel, đã thấy hay và hấp dẫn. Nhưng hôm nay, lần đầu tiên được xem ở ngay chính chiếc nôi sinh ra rối nước, tôi mới thật sự cảm nhận được hồn điệu của nghệ thuật này. Ngoài ra, nhờ có bảng phụ đề tiếng Anh, tôi hiểu được cả câu chuyện các bạn kể. Tôi cũng đặc biệt thích vở “Giai điệu kí ức” của Đoàn rối Hải Phòng. Đó là một vở diễn khá xuất sắc từ nghệ thuật điều khiển quân rối, tư duy dàn dựng, cách bài trí sân khấu... cho tới nội dung. Câu chuyện vừa đậm cách triết lý phương Đông, vừa đầy màu sắc làng quê VN. Múa rối VN tuy phá cách nhưng vẫn rất trung thành với văn hóa truyền thống của mình. Bởi thế, các vở diễn này luôn nhuần nhuyễn, có kết cấu rất chặt từ nội dung đến hình thức và không thể lẫn với múa rối của bất cứ quốc gia nào".
Hai năm qua, các diễn viên của Nhà hát Múa rối VN đã rong ruổi trên khắp các thành phố lớn của nước Pháp để phục vụ hàng chục nghìn lượt khán giả với chương trình biểu diễn mang tên "Người thầy của những con rối" - sản phẩm của dự án giao lưu văn hóa giữa Nhà hát Múa rối Việt Nam với Nhà hát quốc gia Bordeaux (Pháp). Chương trình do đạo diễn người Pháp là Dominique Pitoiset, Giám đốc Nhà hát quốc gia Bordeaux dàn dựng. Phần thể hiện do 9 nghệ sĩ múa rối nước của Việt Nam và NSND Thanh Hoài thể hiện phần lời hát. Ông Dominique rất yêu mến Việt Nam, yêu thích nghệ thuật truyền thống nước ta, đặc biệt là múa rối nước. Ông luôn tìm hiểu, sưu tầm văn học nghệ thuật truyền thống Việt Nam, trao đổi với các nghệ sĩ VN để đưa lên sân khấu múa rối truyền thống. Toàn bộ kinh phí dàn dựng cũng như tổ chức biểu diễn, bồi dưỡng diễn viên do Pháp đài thọ. Phía bạn Pháp đã xây dựng bể nước hơn 20.000 lít nước để phục vụ biểu diễn. Các con rối biểu diễn trong chương trình này đều được làm nguyên bản như rối cổ bằng gỗ, được sơn son, thiếp vàng rất kỹ lưỡng. Mặc dù chương trình được dàn dựng bởi bàn tay một người nước ngoài nhưng vẫn đậm chất VN. Qua chương trình này, khán giả Pháp không chỉ biết đến múa rối nước truyền thống Việt Nam qua hàng loạt các tích trò cổ, mà còn biết đến cuộc sống thường nhật ở Việt Nam qua các đoạn phim tư liệu.
Với thương hiệu "made in Viet Nam", những tấm HCV, HCB cũng như những đặt hàng lưu diễn ở nước ngoài đã phần nào minh chứng những nỗ lực cố gắng của ngành sân khấu khi đang ngày đêm bứt phá vượt lên những khó khăn đang phải đối diện tạo nên những bức nhảy ngoạn mục, đáng khâm phục. Tin rằng với tài năng và tâm huyết, người nghệ sĩ sân khấu sẽ còn mang tới những thành tích mới.