Sưu tầm: Phùng Khánh
VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA NGHỆ SĨ VỚI CÔNG CHÚNG
Ngọc Dương
Nhà hát Chèo Hà Nội
Kính thưa các bậc tiền bối, các anh, chị, em đồng nghiệp kính mến!
Hôm nay chúng ta lại được ngồi đây và bàn về một vấn đề hết sức thú vị nhưng cũng không kém phần nóng bỏng và cấp bách, đó là, “VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA NGHỆ SĨ VỚI CÔNG CHÚNG” . Vấn đề này trở lên nóng bỏng và cấp bách không phải do bản chất chủ thể của mà nó chịu sự tác động cả tích cực và tiêu cực của xã hội hiện đại, để đến hôm nay chúng ta phải nghiêm túc nhận định và đã có những chế tài thưởng phạt phân minh. Đáng ra vấn đề này chúng ta không bao giờ phải bàn đến bởi nghệ sĩ và công chúng là hai cụm từ rất đỗi thân thương và gắn kết, cũng có thể nói rằng hai chủ thể này đã hòa vào làm một, bởi, không có công chúng khán giả thì cũng không có sân khấu và ngược lại. Đó là hai yếu tố không thể tách rời. Bất cứ loại hình nghệ thuật nào được thông qua sự thể hiện của người nghệ sĩ thì mục đích cuối cùng là hướng tới công chúng khán giả. Công chúng khán giả là nguồn sống, cảm hứng sáng tạo, là sự tồn vong của nghệ sĩ.
Có thấy rằng,trong thời kỳ sơ khai, manh mún sự ra đời của các nền nghệ thuật sân khấu thì vai trò nghệ sĩ chưa được khẳng định và chỉ dừng lại ở mức như một trò tiêu khiển trong lúc nhàn dỗi mà thôi. Thời đó, công chúng và nghệ sĩ không có ranh giới, tuy hai mà một. Bởi khi tôi lên sân khâu tôi chỉ là người kể chuyện và khi tôi kể hết chuyện của tôi, tôi trở lại là một anh nông dân, một tay lái buôn hay một chị công nhân của cuộc sống đời thường. Thời đó công chúng khán giả không nuôi sống nghệ sĩ mà những người gọi là tiền thân của nghệ sĩ ngày nay tự nuôi sống mình. Vì vậy tôi là công chúng nhưng tôi cũng chính là nghệ sĩ, khoảng cách giữa nghệ sĩ và công chúng là rất nhỏ. Điều này được thể hiện đậm nét trong loại hình nghệ thuật Chèo. Những tiếng đế trong những vở chèo cổ được lưu truyền đến tận ngày nay chính là tiếng hòa cảm của khán giả cùng với sự ứng biến tài tình của nghệ sĩ trên sân khấu.
Do sự phát triển của xã hội hiện đại, các loại hình nghệ thuật nói chung và nghệ sĩ nói riêng đã mang tính chuyên nghiệp, các nghệ sĩ được đào tạo bài bản qua các trường lớp chính quy, sau khi ra trường được về công tác tại các nhà hát thuộc cơ quan nhà nước. Cho dù ở bất cứ đâu thì nghệ sĩ thời nay, nguồn thu nhập chính là từ công chúng. Nghệ sĩ thường nói vui với nhau là chân chính và chân phu. Để duy trì đam mê nghệ thuật thì nghệ sĩ dùng chân chính nhưng để tồn tại được trong cuộc sống hôm nay thì người nghệ sĩ lại phải dùng chân phụ, mà chân phụ ở đây chính là mạch nguồn từ công chúng khán giả. Vậy mà hôm nay chúng ta lại bàn về vấn đề “VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA NGHỆ SĨ VỚI CÔNG CHÚNG” thì thật là đáng ngẫm
Với công chúng khán giả, nghệ sĩ luôn tìm thấy một niềm đam mê sáng tạo, những khát khao cháy bỏng muốn công hiến cả Tâm, Sức , Trí, Tài để phục vụ công chúng khán giả. Vậy thì còn ứng xử nào khác ngoài sự gửi trao yêu thương đến những người yêu mến nghệ sĩ. Với nghệ sĩ, công chúng khán giả chỉ có một ước muốn duy nhất là hãy giúp chúng tôi xua đi nỗi vất vả mệt nhọc đời thường. Nhưng người ta thường nói, nghệ sĩ là một nghề làm dâu trăm họ vậy cách ứng sao cho văn hóa mới việc đáng bàn.
Ngoài những điều luật do nhà nước quy định về văn hóa ứng xử của nghệ sĩ với công chúng thì trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp của nghệ sĩ có cũng cần phải có những chuẩn mực của nó. Nếu chỉ làm theo những điều luật về văn hóa ứng của nghệ sĩ với công chúng thì đó là mới dừng lại ở phần trách nhiệm còn lương tâm và lòng tự trọng của nghệ sĩ lại là vấn đề khác. Nghệ sĩ được ví là người của công chúng vì vậy từng lời ăn tiếng nói phải có chuẩn mực và hết sức cẩn trọng. Người nghệ sĩ gìn giữ hình ảnh không chỉ cho bản thân mình mà nói rộng ra còn là hình ảnh đại diện cho một nền văn hoá của một Dân Tộc. Dù bạn ở bất cứ nào thì bạn luôn phải nhớ giữ gìn và mang những hình ảnh tốt đẹp nhất đến với bạn bè năm châu hay chính nơi bạn sinh ra và đang cống hiến.
Ta thử nói đơn cử như, áo dài là trang phục truyền thống của Việt Nam, là niềm tự hào dân tộc, là di sản văn hoa vô cùng quý báu mà ông cha đã để lại. Thế hệ hôm nay cần phải gìn giữ kế thừa và phát triển một cách rực rỡ nhất. Vậy mà không hiểu vì một lý do gì mà có những nghệ sĩ lại mang cả tinh hoa của một nền văn hoá ra phục vụ mục đích cá nhân, tự làm nổi bật mình bằng những hình ảnh phản cảm, dâm ô, truỵ lac, không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta. Thật là đáng trách!
Thời buổi công nghệ số, rất thuận tiện cho việc lan tỏa, quảng bá hình ảnh của người nghệ sĩ nhưng cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Vào những thập kỷ trước, khi công nghệ còn lạc hâu thì những phát ngôn của bạn có thể chỉ vài người biết nhưng hôm nay với sự lan tỏa chóng mặt của công nghệ hiện đại và mạng xã hội thì bạn chỉ cần phát ngôn một câu thôi cũng có thể hàng triệu người biết đến. Vì vậy những câu thiếu chuẩn mực không chỉ ảnh hưởng đến chính bản thân bạn mà còn ảnh đến đồng nghiệp của bạn hay nói rộng hơn là ảnh hưởng đến cả một nền nghệ thuật nước nhà. Có khi cũng chỉ vì một câu nói thôi mà nó khiến sự nghiệp cả đời của bạn tiêu tan. Có nhiều cách để có được dấu ấn trong lòng khán giả. Thay vì những phát ngôn bừa bãi, thiếu chuẩn mực để tạo scandal thì nghệ sĩ nên trau dồi nghề nghiệp, hãy dùng lương tâm và tài năng để chinh phục khán giả và bạn sẽ được đền đáp một cách xứng đáng. Qua nhiều phương tiện truyền thông ta thấy nhiều nghệ sĩ cố tính có những phát ngôi gây sốc thiếu chuẩn để được công chúng chú ý đến nhằm tăng lượng tương tác và mục đích cuối cùng của hành động này là chỉ để kiếm tiền, bất chấp danh dự, nhân phẩm, lòng tự trọng của người sĩ. Thật đáng trách thay!
Người nghệ sĩ khi thể hiện một hình tượng nghệ thuật nào đó dù trên sân khấu hay điện ảnh mà được khán giả đón nhận và coi là hình mẫu hay còn gọi thần tượng của cuộc đời thường thì tầm ảnh hưởng của nghệ sĩ với công chúng là rất lớn. Mọi hành động, lời nói của bạn sẽ được khán giả tin tưởng và có thể sẽ làm theo. Bạn được công chúng mến mộ thì tất nhiên công chúng cũng sẽ là người nuôi dưỡng bạn. Vì vậy bạn phải mang những điều tốt đep nhất đến với công chúng. Công chúng có nâng bạn lên tầm một ngôi sao những cũng có thể làm bạn trắng tay bởi làn sóng tẩy chay. Đúng với câu cụ Nguyễn Trãi từng nói; “Nâng thuyền cũng là dân mà lật thuyền cũng là dân”Tất nhiện vì miếng cơm manh áo, người nghệ sĩ có thể quảng cáo cho mặt hàng này hày làm gương mặt đại diện cho mặt hàng kia nhưng hãy nhớ, vì nhân phẩm, danh dự của người nghệ sĩ và vì sự tin tưởng của công chúng, trước khi làm điều gì đó thì người nghệ sĩ nên có trách nhiệm với việc mình làm.
Có được một không gian sáng tạo tự do là một điều vô cùng quan trọng với nghệ sĩ, bởi sự sáng tạo của nghệ sĩ hoàn toàn bằng cảm xúc, sự thăng hoa sẽ bay lên khi không còn gì vướng bận nhưng cái gì cũng cần có giời hạn của nó. Nghệ sĩ ngày nay đã thuộc tầng lớp trí thức, không chỉ đơn giản là một hình thức mua vui mà nghệ còn là hiện thân của hồn, cốt của một dân tộc. Chính vì vậy hình ảnh và lối sống cần phải chuẩn mực, bởi những hình tượng chúng ta thể hiện thông qua các phương tiện nghệ thuật đã in hằn trong lòng công chúng. Công chúng sẽ nhớ bạn là một ông vua đạo mạo trên sân khấu, một ông vua trừ gian giệt bạo, hay một chú công an nghiêm nghị trên phim ảnh, ngày hôm nay ngay cả cuộc sống ngoài đời bạn không thể để khán giả thấy một một ông vua văng tục chửi bậy, nằm vật bên đường, hay người đóng chú công an lại cười đùa, cợt nhả. Mọi thứ tốt đẹp trong lòng công chúng vì đó mà tan biến hết cả. Bạn không chỉ giữ hình ảnh cho mình mà giữ hình ảnh cho cả những hình tượng trên sân khấu nữa
Tất nhiên nói đi thì cũng phải nói lại, cũng là nỗi khổ làm dâu trăm họ, được lòng người này rồi lại mất lòng người kia. Nghệ sĩ sau ánh đèn rồi cũng phải trở lại cuộc sống đời thường, lại những lo toan cơm, áo, gạo tiền đè nặng. Nghệ sĩ là những con tằm rút ruột nhả tơ, dẫu vàng óng cũng có người yêu kẻ ghét nhưng các bậc tiền nhân thường nói, tiên trách kỷ hậu trách nhân. Nghệ sĩ phải tự rèn mình và phải chuẩn bị cho mình một hành trang văn hóa khi đối diện với công chúng.
Trên đây là một số ý kiến của cá nhân tôi. Xin trân trọng cảm ơn các quý đại biểu đã lắng nghe.
Chúc buổi tham luận thành công rực rỡ
Trân trọng cảm ơn!