Sưu tầm: NSND Phạm Thị Thanh Hương
Xây dựng kịch bản sân khấu đề tài đương đại
NSND. Bùi Thanh Trầm
Kính thưa quý vị đại biểu, khách quý!
Thưa các nghệ sĩ sân khấu Thủ đô!
Thực hiện Kế hoạch hoạt động năm 2025 của Hội Sân khấu Hà Nội, hôm nay, Ban Chấp hành Hội tổ chức Hội thảo: Xây dựng kịch bản sân khấu đề tài đương đại để phân tích nguyên nhân, tìm ra giải pháp xây dựng kịch mục sân khấu có nhiều tác phẩm về đề tài đương đại, mang đậm hơi thở cuộc sống hôm nay, nhằm thực hiện tốt các chức năng cơ bản của nghệ thuật sân khấu. Đó là tính dự báo, chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mỹ, từ đó bám sát với nhịp sống hiện đại và tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của xã hội của Thủ đô.
Kính thưa các quý vị đại biểu!
Thưa các nghệ sĩ sân khấu Thủ đô!
Thời gian qua, sân khấu Thủ đô nói riêng, sân khấu cả nước nói chung có nhiều tác phẩm về đề tài lịch sử, danh nhân, chiến tranh cách mạng, đương đại đạt chất lượng cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật. Những tác phẩm này đã làm thanh lọc, tẩy rửa tâm hồn của người xem, tạo nên cảm xúc và sự rung động mạnh mẽ trong trái tim khán giả. Từ cốt truyện, hình tượng nhân vật, phương pháp tổ chức mâu thuẫn xung đột, các thủ pháp nghệ thuật và sức sáng tạo của nghệ sỹ đã buộc người xem phải chiêm nghiệm, suy ngẫm, ưu tư, trăn trở để tin yêu cuộc đời hơn, tự soi mình để sống tốt hơn, có ích hơn cho gia đình, xã hội bằng động lực và trách nhiệm công dân, đóng góp, xây đắp những điều đẹp đẽ dẫu là nhỏ nhoi cho cuộc sống này, góp phần loại bỏ những thói hư tật xấu, những vấn đề nóng bỏng đang làm nhức nhối trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.
Có những vở diễn về đề tài lịch sử, danh nhân, chiến tranh cách mạng đã tác động mạnh mẽ tới lý trí, tình cảm của người xem. Qua tác phẩm, khán giả hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc hơn về quá khứ hào hùng của một dân tộc anh hùng, về lịch sử bi tráng của cha ông trong quá trình chống giặc ngoại xâm, về khát vọng hòa bình, về cội nguồn văn hóa và các giá trị cốt lõi của con người Việt Nam trong quá khứ… Để từ đó khơi dậy và hun đúc thêm tinh thần yêu nước, phấn đấu vì một đất nước hùng cường, thịnh vượng.
Nói cách khác, một số tác phẩm đã hoàn thiện khá tốt các chức năng cơ bản của nghệ thuật sân khấu. Đó là tính dự báo, chức năng nhận thức, giáo dục và thẩm mỹ. Chỉ tiếc rằng… số lượng những tác phẩm này chưa nhiều, so với hàng trăm vở diễn đã được các đơn vị nghệ thuật sân khấu chuyên nghiệp dàn dựng và biểu diễn trong những năm qua. Sân khấu còn thiếu vắng tác phẩm đề cập về đề tài đương đại, về những vấn đề nóng bỏng đang tác động nhiều mặt, làm thay đổi đời sống xã hội và con người trong thời kỳ hội nhập.
Đơn cử trong năm 2024 đã diễn ra 5 cuộc liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp gồm: Liên hoan các tác phẩm sân khấu toàn quốc dành cho thiếu niên nhi đồng, Liên hoan kịch nói toàn quốc, Liên hoan cải lương toàn quốc, Liên hoan sân khấu Hà Nội mở rộng và Liên hoan sân khấu kịch TP Hồ Chí Minh lần thứ nhất. Theo thống kê, trong 109 vở diễn tham dự 5 cuộc Liên hoan nghệ thuật trên thì chỉ có khoảng hơn 10% số vở diễn đề cập về đời sống xã hội và con người đương đại. Đây là thực tế đáng buồn trong bối cảnh sân khấu đang đứng trước thách thức phát triển, thu hút khán giả và cạnh tranh cùng nhiều loại hình nghệ thuật, giải trí khác.
Cụ thể, Liên hoan sân khấu kịch nói toàn quốc 2024 có sự tham gia tranh tài của 19 đơn vị nghệ thuật kịch nói chuyên nghiệp trong và ngoài công lập, với 23 vở diễn. Thế nhưng, hầu hết kịch bản được viết từ khá lâu, kịch bản của tác giả trẻ càng hiếm. Đặc biệt, ít kịch bản khai thác những vấn đề nóng bỏng của xã hội hôm nay. Ngoài ra, một số vở không tìm được hình thức mới cho nội dung cũ; thiếu vắng sự sáng tạo trong thiết kế sân khấu; nhiều vở chưa chú trọng đầu tư cho yếu tố âm nhạc.
Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng diễn ra cuối năm 2024, với sự tham gia của 12 vở diễn, đa phần là những tác phẩm khắc họa các nhân vật lịch sử hoặc các câu chuyện dân gian xưa. Chỉ có một tín hiệu vui là các vở diễn được dàn dựng tốt, giàu sáng tạo cho thấy đội ngũ nghệ sĩ gạo cội vẫn còn đó, yêu nghề, sống chết với nghề và có sự kế tiếp của các nghệ sĩ trẻ tài năng.
Phải chăng đội ngũ sáng tạo chưa tìm ra mâu thuẫn xung đột của thời đại và con người hôm nay nên chưa bắt kịp trước hiện thực đời sống có rất nhiều chất liệu đang diễn ra hàng ngày. Sân khấu phải diễn tả sinh động mọi hoạt động của xã hội; dùng thủ pháp nghệ thuật để chuyển tải niềm vui, nỗi buồn, hạnh phúc đắng cay của con người trong đời sống hiện đại, nhân rộng lên những điều đẹp đẽ nhân văn, gạt bỏ bớt những gì đang trở thành chướng ngại vật, cản đường cho sự phát triển.
Có thể nói rằng, sân khấu vẫn "chìm đắm" trong quá khứ dù cuộc sống hiện thực đang thay đổi từng ngày. Dẫu đề tài lịch sử, dã sử, dân gian, huyền thoại… là mảng nội dung quan trọng nhưng cũng không thể bỏ qua nhịp đập đương đại, bởi khán giả vẫn cần đến những vở diễn phản ánh trực tiếp cuộc sống của chính họ trên sân khấu. Bởi vì người xem đang cần nghệ thuật sân khấu đưa ra những thông điệp định hướng và mang đến dự báo từ thực tiễn đời sống; phản ánh chân thực những phát sinh trong xã hội, trong con người để lý giải và góp phần cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
Hy vọng rằng, qua cuộc Hội thảo này sẽ nhận được nhiều ý kiến tham luận nhằm sáng tạo ra cho khán giả những tác phẩm hay, có chất lượng về đề tài thời sự của đời sống hiện tại. Giới nghệ sĩ không thể đứng ngoài những vấn đề cấp thiết của đất nước, bởi bối cảnh đời sống với những thử thách, khó khăn bộn bề sẽ là nguồn chất liệu phong phú, là cảm hứng sáng tạo vô tận cho các văn nghệ sĩ Thủ đô.
Trân trọng cảm ơn./.