Sưu tầm: Nguyễn Quốc Toàn
XÂY DỰNG KỊCH BẢN SÂN KHẤU ĐỀ TÀI ĐƯƠNG ĐẠI
Tác giả, Đạo diễn-NSUT Trịnh Quang Khanh
Thưa các đồng chí và các bạn!
Những người cầm bút sáng tác kịch bản sân khấu đều có chung một ham muốn : Viết cái gì mà người xem, người nghe đang cần và nêu được vấn đề gì mang tính dự báo đối với khán thính giả. Từ ham muốn đó, soi chiếu vào chương trình kịch mục hiện nay và những năm qua của sân khấu Hà Nội và sân khấu cả nước, tôi thấy chúng ta đã khá thành công phản ánh đề tài Lịch sử, đề tài chiến tranh cách mạng, còn đề tài đương đại có phần thướt hơn, rất ít kịch bản hay phản ánh được những vần đề lớn đang xẩy ra trong đời sống xã hội, đa phần kịch bản đề tài đương đại sa vào sự du hý bình thường ! Từ thực tiễn đó mà hôm nay Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức buổi tọa đàm :“Sáng tác kịch bản sân khấu đề tài đương đại” là rất thiết thực, phù hợp với sự trăn trở của những tác giả sân khấu và sự mong đợi của khán giả trong cả nước. Trước tiên ta cần phân định “ Đề tài đương đại” và “ Tính đương đại” của các đề tài. Mỗi khi ta khai thác đề tài lịch sử hoặc dã sử đều nhằm mục đích lấy xưa để giáo dục, ca ngợi hoặc phê phán nay. “ Ôn cố để tri tân” đó chính là tính đương đại của đề tài, còn “ Đề tài đương đại” bao gồm cả sự kiện và những nhân vật chính đều là của ngày hôm nay, hoặc mới xẩy ra trong thời gian không xa. Thưa quý vị ! Sáng tác kịch bản sân khấu với đề tài “Đương đại” theo tôi vừa dễ lại vừa rất khó. Dễ vì những sự kiện diễn ra trong cuộc sống, chúng ta đều được trải nghiệm hoặc không quá xa với sự nhận biết của mỗi tác giả. Khó vì những gì đã và đang diễn ra trong đời sống xã hội quá đa dạng và phong phú. Bản thân những sự kiện đó đã có sẵn những mâu thuẫn và sự xung đột, xung đột đến hãi hùng, đầy kịch tính khiến những người cầm bút chúng ta, phần do năng lực hạn chế, phần do bản tính trung thực hiền lành nên chúng ta bất lực ! Ví như lĩnh vực chống tham nhũng tiêu cực chẳng hạn, hiện chưa có những kịch bản phản ánh được những sự kiện lớn đã và đang xẩy ra. Những người cầm bút chúng ta còn đang chạy vòng ngoài hoặc đang thận trọng quan sát, lắng nghe... Là một tác giả với 85 năm tuổi đời trong đó có 65 năm học tập và hoạt động Văn hóa, văn học nghệ thuật, tôi thấy chưa thời gian nào có nhiều kẻ “ cướp ngày” như hiện nay ! Sự cấu kết giữa quan chức, doanh nhân và bọn tội phạm tạo nên sự liên minh tham nhũng ma quái bòn rút của công . Bọn chúng đang là lũ giặc nội sâm làm giảm lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, phá hoại sự phát triển của quê hương, phá hoại truyền thống vẻ vang của đất nước ngàn năm văn hiến !Thời kháng chiến chống thực dân pháp có một viên Cục trưởng Cục Quân nhu tham nhũng !Thế mà Bác kính yêu đã phải bao đêm thức trắng mới lựa chọn lời tiền nhân dạy “Sát nhất nhân vạn nhân cụ”. Cục trưởng Cục Quân nhu Trần Dụ Châu- Người bị kết án tử hình vì tội biển thủ công quỹ,nhận hối lộ... Còn những năm qua và hiện nay có hàng trăm, hàng ngàn vụ tham nhũng lớn gấp trăm lần vụ Trần Dụ Tông ! Nếu đem giết chúng như giết Trần Dụ Tông thì nước sông Hồng, sông Hương và sông Cửu Long sẽ chuyển mầu... Chính vì “Tính nhiều” và lòng nhân ái của nhân dân mà những người cầm bút chúng ta không phản ánh kịp và do dự...! Đó cũng là món nợ của các tác giả sân khấu, chúng ta cần mau chóng trả món nợ này đối với khán thính giả. Một lĩnh vực nữa của đề tài đương đại là sự chuyển mình mau lẹ của : “Nông thôn, nông nghiệp và nông dân” (Tam nông). Sự chuyến mình đó đối với những tác giả sáng tác kịch bản sân khấu chúng ta, nhất là sân khấu Hà Nội chưa bắt nhịp kịp, chưa có sự hiểu biết sâu sắc nên hiện có rất ít những kịch bản hay về đề tài đương đại này ! Mảng đề tài đương đại thứ ba đang đòi hỏi những người cầm bút sáng tác kịch bản sân khấu chúng ta cần phản ánh là công cuộc đổi mới “ Thương trường như chiến trường”. Trong cơ chế thị trường đang có bao điều xẩy ra đối với những doanh nhân thành đạt, với những doanh nghiệp vừa và nhỏ... Sự trăn trở, vật lộn của giới doanh nhân Việt Nam rất cần được chúng ta tìm hiểu, khai thác và phản ánh. Rất tiếc là những điều vừa nêu ở trên chúng ta đang còn nợ ! Trong quá trình cầm bút sáng tác kịch bản sân khấu, cùng với những kịch bản viết về đề tài lịch sử truyền thống, về chiến trang cách mạng, tôi đã có đôi chút thành công với các kịch bản đề tài đương đại ví như kịch bản “Trăng Khuyết” viết về giới trí thức với phát triển nông nghiệp ( Nhà hát chèo Nam Định dàn dựng. Hai kịch bản: “ Một cuộc đời” và “ Lên Tiên” phản ánh sự tha hóa biến chất của cán bộ có chức có quyền thời đương đại ( Nhà hát truyền hình Việt Nam dựng và phát sóng) và kịch bản “ Cạm bẫy” phản ánh sự tráo trở, lừa lọc của những kể buôn người hủy hoại cuộc đời của bao cô gái vô tội ! ( Đoàn Cải lương Nam Hà dàn dựng)... Dù vậy, tôi luôn cảm thấy rất lúng túng với những đề tài đương đại quá lớn, quá phức tạp như vừa nêu ở trên ! Đề có những kịch bản sân khấu hay về đề tài đương đại, tôi xin nêu một vài đề xuất với Hội Sân khấu Hà Nội và Liên hiệp các Hội VHNT Hà Nội.
Thứ nhất :- Cùng với những cuộc Hội thảo như hôm nay, hàng năm nên tổ chức những chuyến đi khảo sát cho những tác giả sân khấu tới những điển hình “ Tam nông” và những doanh nghiệp vừa và nhỏ đang có những bứt phá trong cơ chế thị trường, tới khảo sát những làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống của Hà Nội, giúp các tác giả có những tư liệu sống động để viết nên những kịch bản sân khấu với đề tài đương đại.
Thứ hai :- Nên vận động những đối tác được phản ánh góp sức để hàng năm tổ chức trao thưởng cho những kịch bản hay về đề tài đương đại đã được các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, Đài Truyền hình và Đài Tiếng nói Việt Nam dàn dựng để trực tiếp động viên tác giả kịch bản. Phần thưởng dẫu nhỏ nhưng nó là “ Miếng giữa làng” các vị ạ. ( Nếu phần thưởng to càng tốt) ! Thứ ba :- Hội Sân khấu Hà Nội nên làm “ Bà đỡ” để các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp của Thành phố thực hiện đặt hàng với các tác giả đang sung sức để có những kịch bản để tài đương đại, tạo nên những vở diễn hay phục vụ nhân dân. Trên đây là một vài suy nghĩ xin được bộc bạch, xin cám ơn sự chú ý lắng nghe của quý vị, chúc hội thảo của chúng ta thành công ! ./.