Sưu tầm: NSUT Nguyễn Văn Trực
XÂY DỰNG KỊCH BẢN SÂN KHẤU ĐỀ TÀI ĐƯƠNG ĐẠI
Đạo diễn Đường Minh Giang
Thưa quý vị đại biểu các vị khách quí cùng anh chị em đồng nghiệp.
Sân khấu của chúng ta hôm nay đang cần động lực bằng những điều chỉnh, bổ sung, cải cách và tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong hoạt động hiện hành để tạo sức bật vươn lên tầm vóc của một nền sân khấu đậm đà bản sắc dân tộc, tương tác và tiên phong “kết nối phát triển”.
“Nắm bắt thời cơ - kết nối phát triển” đã trở thành chủ đề định hướng..
Có thể tự tin khẳng định như vậy, bởi sân khấu của chúng ta hôm nay có một nội lực tiềm tàng và mạnh mẽ, kết tinh bằng bản sắc truyền thống lịch sử lâu đời và năng lượng học hỏi, khai mở, tiếp cận các giá trị sáng tạo hiện đại từ tinh hoa dân tộc. Trong tầm nhìn lâu dài, nội lực quý giá đó cần được sử dụng hiệu quả nhất theo những đòi hỏi, yêu cầu mới của thực tiễn.
Đất nước của vài tháng trước bắt đầu bước vào kỷ nguyên mới với những vận hội mới và sân khấu của chúng ta hôm nay cũng trong sự đồng hành đó, cho dù chúng ta hiểu phía trước là vô vàn thách thức, trở ngại cần vượt qua và cả những yếu kém phải khắc phục.
Câu hỏi đặt ra là đổi mới, cách tân như thế nào để sân khấu thật sự giữ được vai trò của một loại hình nghệ thuật mang tính phản ánh, tiên phong và dự báo, hoạt động hiệu quả trong sự cạnh tranh của các loại hình nghệ thuật và giải trí khác.
Tư duy tổ chức, quản lý và vận hành các “Phong trào sân khấu” cần được cân nhắc và điều chỉnh để tạo nên một “Đời sống sân khấu” thật sự phù hợp trước vận hội mới của đất nước. Hiểu một cách đơn giản nhất, “Phong trào sân khấu” chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan của con người trong khi “Đời sống sân khấu” hình thành và tuân theo những quy luật khách quan của đời sống sáng tạo và tiếp nhận.
Trước tiên là các nhà hát. Mô hình nhà hát hiện đại nói chung, bao gồm cả công lập và ngoài công lập tại các nền sân khấu phát triển, tùy theo quy mô và hoạt động, cơ cấu chỉ có một bộ máy điều hành với các quản lý và nhân viên làm việc toàn thời gian, phụ trách những hạng mục công việc cụ thể, bao gồm: Giám đốc quản lý chung, Quảng cáo truyền thông, Tiếp thị và phát triển khán giả, Kỹ thuật chương trình, Kế hoạch và tài chính.
Mô hình trên cho phép các nhà hát hoạt động hoàn toàn tự chủ và năng động. Các nhà hát được quyền lựa chọn và tuyển dụng những đạo diễn giữ vai trò chỉ đạo nghệ thuật phù hợp nhất. Sau một nhiệm kỳ hoạt động có hiệu quả, họ sẽ được gia hạn hợp đồng, nếu không họ sẽ phải nhường chỗ cho người khác. Các nhóm nghệ sĩ sáng tạo và diễn viên cũng được tuyển chọn theo từng dự án vở diễn cụ thể.
Nếu họ có kỹ năng chuyên môn cao, làm việc có kỷ luật, chuyên nghiệp, họ sẽ tạo nên uy tín và danh tiếng để có cơ hội làm việc cho nhiều dự án với nhiều đạo diễn của nhiều nhà hát khác nhau. Một “Đời sống sân khấu” với tính cạnh tranh cao, nhưng khách quan, minh bạch và lành mạnh được hình thành, tạo cơ hội nhiều hơn cho các nghệ sĩ thật sự tài năng và tâm huyết với nghề, mở ra những cánh cửa tương lai bình đẳng cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp nối.
Quan trọng hơn là chương trình kịch mục của các nhà hát trở nên phong phú, đa dạng, tràn đầy năng lượng sáng tạo và luôn hấp dẫn với các gương mặt nghệ sĩ, diễn viên và đạo diễn mới.
Sân khấu hiện đại không thể đổ hết nguyên nhân của thực trạng thiếu vắng khán giả vì các hình thức giải trí và công nghệ khác. Thực tế đó có thật nhưng chỉ là một bộ phận chứ không phải tất cả.
Khi được tổ chức, quản lý và vận hành theo kiểu “phong trào sân khấu”, sân khấu lập tức bị ý chí chủ quan xác định quan hệ sáng tạo (nghệ sĩ) và thưởng thức (khán giả), làm mất đi nhu cầu tự thân và trở nên bị động. Vì là “phong trào”, nghệ sĩ sẽ dần quen với tâm thế “phục vụ” thay vì “sáng tạo” và khán giả sẽ dần quen với yêu cầu “được mời” thay vì “mua vé”.
Điều này tôi cho rằng; Đó là sân khấu trào phúng, mà đã là trào phúng thì sân khấu vui vui chứ không có gì đậm đặc sâu sắc và trách nhiệm cả..
Khát khao sáng tạo và nhu cầu thưởng thức sân khấu của một quốc gia đang phát triển nhanh, với khoảng 100 triệu dân, có lịch sử truyền thống và di sản sân khấu lâu đời như của chúng ta hôm nay là rất lớn.
Điều đó.!
Rất cần thiết nghiên cứu, phân tích, điều chỉnh, bổ sung và đổi mới hệ thống chính sách tổ chức, quản lý và vận hành các hoạt động sân khấu của chúng ta hôm nay trước vận hội mới của đất nước nói chung, vận hội mới của chính nghệ thuật sân khấu nói riêng trong tiến trình phát triển với sân khấu hiện đại.
Có mấy điều tôi suy nghĩ về tiến trình phát triển kịch bản sân khấu đương đại..
- Tích hợp công nghệ và đổi mới biểu diễn..
- Sân khấu hiện đại không chỉ dừng lại ở các hình thức truyền thống mà còn ứng dụng công nghệ số để tạo ra những buổi biểu diễn có hiệu ứng thị giác và âm thanh ấn tượng, thu hút khán giả trẻ.. Điều này trong kịch bản hiện đại phải có..
- Bởi vì - Sự kết hợp giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại giúp mở rộng đối tượng khán giả, làm cho sân khấu trở nên phong phú và hấp dẫn hơn.
- Tăng cường tương tác và tiếp cận cộng đồng..
- Nhiều chương trình biểu diễn được tổ chức tại các khu vực công cộng, trường học và cộng đồng để nghệ thuật sân khấu có thể tiếp cận đông đảo công chúng hơn.
- Các hoạt động biểu diễn thường xen kẽ giữa nghệ thuật hàn lâm và các loại hình giải trí đại chúng, giúp mọi tầng lớp trong xã hội đều có thể thưởng thức và tham gia.. Và điều này kịch bản hiện đại phải có một cách chi tiết và cụ thể..
Muốn như vậy thì phần kịch bản và các yếu tố kết hợp sẽ thế nào,?
Kịch bản sân khấu đương đại (hiện đại) là bản thảo chi tiết, mô tả cốt truyện, nhân vật, hành động và các yếu tố sân khấu, nhưng với phong cách thử nghiệm, đa phương tiện, tương tác và tập trung vào các chủ đề xã hội, chính trị đương thời, phá vỡ ranh giới truyền thống giữa người biểu diễn và khán giả một cách đặc tả.
Đặc điểm chính của kịch bản sân khấu đương đại:
Là sự tương tác trực tiếp giữa diễn viên và khán giả, tạo sự gắn kết và đồng cảm.
- Sử dụng công nghệ đa phương tiện: Để tích hợp hình ảnh chiếu, âm thanh tiên tiến, ánh sáng và các kỹ thuật công nghệ khác để nâng cao trải nghiệm trình diễn.
- Chủ đề xã hội và chính trị: Nhằm khám phá các vấn đề hiện đại, phê phán xã hội và phản ánh thực tế cuộc sống đương đại.
- Tính thử nghiệm: Nhằm tìm kiếm các hình thức kể chuyện và trình diễn mới lạ, sáng tạo, không gò bó vào quy tắc truyền thống.
- Việc tương tác: Với khán giả có thể tham gia tích cực vào vở diễn, trở thành một phần của quá trình sáng tạo.
Yêu cầu đối với kịch bản đương đại:
- Cốt truyện và nhân vật: Phải xây dựng những câu chuyện phức tạp, đa chiều, nhiều mâu thuẫn với những tuyến nhân vật độc đáo và không theo lối mòn.
- Mô tả chi tiết: Và rất rõ ràng về hành động, bối cảnh, trang phục, âm thanh, ánh sáng để đạo diễn và diễn viên dễ hình dung.
- Tính sáng tạo: Cũng cần có sự mới mẻ trong cách thể hiện, kể chuyện và tạo ra các hiệu ứng sân khấu độc đáo.
Vai trò của kịch bản: Là nền tảng để hiện thực hóa ý đồ của đạo diễn và biên kịch, là bản thiết kế chi tiết để tạo nên một tác phẩm sân khấu đương đại.