Sưu tầm: NguyễnThị Lệ Chi

XÂY DỰNG KỊCH BẢN SÂN KHẤU ĐỀ TÀI ĐƯƠNG ĐẠI –

PHẢN ÁNH SINH ĐỘNG ĐỜI SỐNG, XÃ HỘI HÔM NAY

                                                                               NSUT Nghiêm Nhan

 

Thưa các anh chị em đồng nghiệp

1. Dẫn nhập

Trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước, sân khấu luôn là tấm gương phản chiếu trung thực tâm hồn dân tộc.
Nếu những thập niên trước, sân khấu Việt Nam gây xúc động mạnh mẽ bằng những bi kịch chiến tranh, những câu chuyện nông thôn và lịch sử dân tộc, thì hôm nay - trong thời đại hội nhập và chuyển đổi số - sân khấu cần tìm lại hơi thở của con người đương đại, giữa đô thị hóa, kinh tế thị trường, khởi nghiệp, và những biến động xã hội phức tạp.

Có hai yếu tố cốt lõi của sân khấu hiện đại. Đó là Con người đương đại và đề tài đương đại.

1. Con người đương đại (nhân vật của sân khấu hiện đại)

 • Là trung tâm của kịch bản, phản ánh tâm thế, lối sống, suy nghĩ, mâu thuẫn và khát vọng của con người hôm nay.

 • Họ mang dấu ấn của thời đại: chịu tác động của đô thị hóa, kinh tế thị trường, công nghệ, truyền thông, biến đổi giá trị sống…

 • Đây là yếu tố tạo nên tính nhân văn và chiều sâu tư tưởng cho sân khấu hiện đại – bởi sân khấu luôn bắt đầu từ con người và vì con người.

2. Đề tài đương đại

 • Là bối cảnh xã hội, hiện tượng, vấn đề nóng của đời sống hôm nay mà kịch bản phản ánh: kinh tế, môi trường, khởi nghiệp, giáo dục, đạo đức nghề nghiệp, gia đình đô thị, truyền thông, v.v…

 • Đề tài đương đại giúp sân khấu bắt kịp hơi thở thời cuộc, mang tính thời sự, gần gũi và hấp dẫn khán giả.

* Mối quan hệ giữa hai yếu tố

 • Con người đương đại là linh hồn của sân khấu,

 • Đề tài đương đại là đất sống cho nhân vật ấy.

Hai yếu tố này bổ sung, không tách rời nhau - nếu chỉ có đề tài mà không có con người mang chiều sâu nội tâm, kịch sẽ khô cứng; ngược lại, chỉ có nhân vật mà không đặt trong bối cảnh xã hội cụ thể, sân khấu sẽ mất tính thời đại.

Tóm lại:

Sân khấu hiện đại được xác lập trên hai trụ cột: nhân vật mang tâm thế con người hôm nay và đề tài phản ánh đời sống xã hội đương đại.

Một bên là “hồn”, một bên là “thân” – cùng tạo nên sức sống mới cho kịch Việt Nam thời hội nhập.
Kịch bản đề tài đương đại vì thế trở thành một yêu cầu cấp thiết: không chỉ kể chuyện hôm nay, mà còn giải mã tinh thần thời đại hôm nay – nơi con người Việt Nam đang đối diện với nhiều thử thách mới của kinh tế, đạo đức và nhân cách.

A. Vậy khái niệm Con người đương đại, nhân vật trong sân khấu của chúng ta phải thế nào? Đây chính là “trái tim” của kịch đương đại.

Nhân vật kịch – con người hôm nay – không còn là anh hùng sử thi, người chịu đựng bi kịch cổ điển, mà là con người sống trong một xã hội biến động, phức hợp, đầy mâu thuẫn giữa cũ và mới, vật chất và tinh thần.

Dưới đây là những đặc tính nổi bật của nhân vật kịch đương đại:

 1. Con người trong va đập của đời sống hiện đại

 • Họ sống trong thời đại truyền thông, mạng xã hội, thị trường, tiêu dùng — nơi mọi giá trị bị thử thách.

 • Họ không chỉ vật lộn với “miếng cơm manh áo” mà còn với chính mình: giữ nhân cách, giữ niềm tin, giữ lòng tử tế.

 • Vì vậy, nhân vật đương đại thường đa chiều, mâu thuẫn, nhiều lớp, không có ranh giới rạch ròi giữa “tốt” và “xấu”.

 Ví dụ: Doanh nhân vừa muốn làm giàu, vừa sợ đánh mất đạo đức; nghệ sĩ vừa khát sáng tạo, vừa bị thị trường chi phối.

 2. Con người tự ý thức và phản tư-

 • Họ biết đặt câu hỏi về chính mình: “Tôi là ai?”, “Tôi sống để làm gì?”, “Đâu là giới hạn của lương tâm?”.

 • Nhân vật không chỉ hành động mà còn tự đối thoại nội tâm – mang đến chiều sâu triết học cho kịch bản.

 • Đây là điểm giúp sân khấu vượt lên trên phim ảnh hay truyền hình, vì chỉ ở sân khấu, người xem mới “nghe được tiếng nói thầm” của nhân vật.

3. Con người cô đơn trong cộng đồng ồn ào

 • Giữa xã hội đông đúc, nhân vật lại cảm thấy bị lạc lõng, “nhiễu sóng”, không tìm thấy tiếng nói chung.

 • Kịch đương đại thường cho thấy bi kịch của sự im lặng, của “người không được lắng nghe”.

 • Từ đó, sân khấu trở thành nơi trả lại tiếng nói cho con người bình thường – công nhân, giáo viên, nông dân, doanh nhân nhỏ, người yếu thế.

 4. Con người dám lựa chọn – dám chịu trách nhiệm

 • Họ phải ra quyết định giữa nhiều ngả đường, giữa lẽ phải và lợi ích, giữa tình cảm và lý trí.

 • Kịch tính của thời nay không nằm ở “đấu tranh giữa người với người” mà là đấu tranh giữa người với chính mình.

 • Nhân vật vì thế trở thành một biểu tượng của lựa chọn đạo đức – điều khán giả luôn muốn soi chiếu.

5. Con người bình thường – người hùng của đời sống

• Kịch đương đại không tôn vinh “anh hùng lớn” mà tôn vinh người nhỏ trong hoàn cảnh lớn.

 • Sức hấp dẫn nằm ở chỗ: nhân vật là người rất thật, có thể gặp ở bất kỳ con phố, xưởng nhỏ, hay văn phòng nào – nhưng trong họ ẩn chứa phẩm chất cao quý: kiên cường, trung thực, yêu thương, sáng tạo.

 6. Con người trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi xã hội

 • Họ chịu tác động của kinh tế thị trường, biến đổi văn hóa, công nghệ, môi trường sống.

 • Vì thế, nhân vật đương đại có thể là:

 • Người trẻ khởi nghiệp giữa rủi ro và mơ ước.

 • Người công nhân giữa máy móc và robot.

 • Người mẹ làm chủ doanh nghiệp nhỏ trong xã hội cạnh tranh.

B. Đề tài đương đại – Tấm gương phản chiếu xã hội hôm nay
Đời sống xã hội Việt Nam đang chuyển động nhanh chóng. Các mối quan hệ trong gia đình, nghề nghiệp, cộng đồng đều biến đổi.
Những vấn đề xã hội mà công chúng quan tâm – từ môi trường, giáo dục, khởi nghiệp, công bằng, lương tâm nghề nghiệp cho đến khủng hoảng niềm tin – đều là chất liệu phong phú cho người viết kịch bản.
Kịch bản sân khấu đề tài đương đại cần phản ánh một cách sinh động, đa chiều và nhân văn những mâu thuẫn trong đời sống, xã hội. Đó là:
- Con người cô đơn trong nhịp sống đô thị.
- Người lao động giữa áp lực mưu sinh và phẩm giá.
- Giới trẻ với khát vọng lập thân, lập nghiệp.
- Gia đình hiện đại trước những đứt gãy tinh thần.

- Sự phát triển của công nghệ số hay bi kịch thời hiện đại…

- Những hệ giá trị đạo đức bị đứt gãy

-Những giá trị truyền thống có nguy cơ mất đi…

- Lối sống hiện đại và những hệ lụy

- Cuộc sống cần cân bằng hay thiên lệch…
- Người doanh nhân nhỏ và vừa, thầm lặng nhưng đầy bản lĩnh, vượt qua khủng hoảng để góp phần vào nền kinh tế.

- Cuộc sống đương đại, hay trí tuệ đương đại còn xung đột khốc liệt hơn xưa nhiều nhiều.
Tất cả đều là chân dung con người thời đại, vừa gần gũi, vừa chứa đựng nhiều bi – hài kịch của cuộc sống hôm nay.
C. Hình tượng doanh nhân nhỏ và vừa – Biểu tượng con người đương thời
Trong bức tranh xã hội đương đại, hình tượng doanh nhân nhỏ và vừa có thể trở thành điểm nhấn đặc biệt.
Đó là những người tiên phong sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, gánh vác trách nhiệm xã hội, nhưng cũng đối mặt với vô vàn thách thức: khủng hoảng kinh tế, áp lực cạnh tranh, hay ranh giới mong manh giữa lợi nhuận và đạo đức.
Đưa hình tượng doanh nhân lên sân khấu là cơ hội để khắc họa con người Việt Nam trong kinh tế thị trường – năng động, nhân ái, trung thực và đầy bản lĩnh- Nơi khốc liệt, mặt trận không tiếng súng, rồi tiến tới có cả tiếng súng khi quyền lợi và kinh doanh bị đổ vỡ, phá sản và vi phạm pháp luật.
Qua đó, sân khấu góp phần tôn vinh lao động sáng tạo và giá trị nhân văn trong kinh doanh, đồng thời phản ánh những xung đột xã hội mới. Đó là
- Giữa lợi ích vật chất và lý tưởng con người.
- Giữa danh vọng và lương tâm.
- Giữa sự thành đạt cá nhân và trách nhiệm cộng đồng.
4. Tính hấp dẫn và khác biệt – Con đường sống của sân khấu hôm nay
Trong thời đại phim ảnh, truyền hình và mạng xã hội phát triển mạnh, sân khấu không thể cạnh tranh bằng kỹ xảo hay tốc độ lan tỏa, mà bằng bản sắc riêng: tính trực tiếp, cảm xúc thật, và chiều sâu tư tưởng.
Để khán giả đến nhà hát, kịch bản sân khấu phải nói được những vấn đề xã hội mà công chúng quan tâm, nhưng bằng một cách thể hiện khác lạ, chỉ sân khấu mới có thể làm được. Đó là những lợi thế như:
- Sức sống trực tiếp của diễn viên – hơi thở, ánh mắt, xúc cảm thật ngay trên sàn diễn. Nhà phê bình sân khấu người Pháp Andre Mauroi có nói: “ Dù sau này với sự phát triện của các phương tiện truyền thông đại chúng như Truyền hình, điện ảnh…nhưng sân khấu vẫn truyền đến cho người xem hơi ấm con người.”
- Ngôn ngữ ẩn dụ và biểu tượng – gợi mở thay vì minh họa.
- Xung đột và cấu trúc độc đáo – để khán giả nhận ra rằng: “Câu chuyện này, chỉ có thể xem ở nhà hát.”
- Tính triết lý và nhân văn sâu sắc – khơi gợi suy tư, đối thoại, thay vì chỉ giải trí đơn thuần.
Nhờ đó, sân khấu có thể khẳng định vị thế đặc biệt của mình: không thay thế phim ảnh, mà bổ sung cho phim ảnh bằng giá trị tinh thần, tính nhân bản và cảm xúc trực tiếp.
5. Một số hướng kịch bản gợi mở
1. “Hạt giống trong bão” – câu chuyện về một doanh nghiệp nhỏ kiên cường vượt khủng hoảng, giữ trọn chữ tín với công nhân.
2. “Ngôi nhà ảo” – bi kịch gia đình trong thời mạng xã hội, nơi thật – giả lẫn lộn.
3. “Giá của niềm tin” – xung đột giữa lợi nhuận và đạo đức trong thương trường.
4. “Người gác cổng dữ liệu” – bi hài kịch của con người trong thế giới công nghệ và quyền riêng tư.
5. “Thành phố trong tay mẹ” – hình tượng người phụ nữ đô thị mưu sinh, mạnh mẽ và nhân hậu.
Những câu chuyện này vừa có tính thời sự, vừa mang thông điệp nhân văn, thể hiện được hơi thở đời sống và sức mạnh tinh thần Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
6. Kết luận
Sân khấu hôm nay cần dấn thân hơn, sâu sắc hơn, và gần gũi hơn với đời sống xã hội.
Kịch bản đương đại không chỉ là tấm gương phản ánh hiện thực, mà còn là ngọn đèn soi chiếu con đường nhân văn của thời đại.
Muốn khán giả trở lại nhà hát, người viết kịch bản cần đem đến những câu chuyện thật, nhân vật thật, cảm xúc thật – những điều mà phim ảnh và truyền hình dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế.
Sân khấu chỉ sống khi nó nói được điều xã hội đang nghĩ – nhưng bằng một ngôn ngữ chỉ sân khấu mới nói được. Đó chính là sự hấp dẫn của sân khấu đương đại.