Sưu tầm: Nguyễn văn Minh
XU HƯỚNG HOẠT ĐỘNG SÁNG TẠO
NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ HIỆN NAY
Tác giả: Lê Dung
Cơ chế tự chủ trong Nghệ thuật sân khấu Việt Nam hôm nay là vận hành theo cơ chế thị trường định hướng XHCN. Hội nhập Quốc tế và đòi hỏi các nghệ sỹ phải thay đổi mình để thực hiện mục đích tối cao. Cụ thể là sân khấu thoả mãn được nhu cầu về tinh thần mang tới bài học thẩm mỹ cho khán giả và ngược lại khán giả phải giải quyết được nhu cầu về cuộc sống mưu sinh, vật chất cho nghệ sỹ hiện nay. Đứng trươc tình hình nhiệm vụ mới, văn nghệ sỹ chúng ta cần phải bình tĩnh nhận thức và tuân theo một cách linh hoạt và sáng tạo.
Để thể hiện cơ chế tự chủ nhiều đơn vị xã phường các tỉnh đã vội vã tiến hành rà soát, sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị nghệ thuật của tỉnh mình theo hướng sáp nhập cùng thực hiện nhóm các đơn vị nghệ thuật sân khấu Trung ương và Hà Nội, không nhất thiết phải tiến hành sáp nhập đưa các đơn vị nghệ thuật vào một rọ như các chưa chắc đã thực hiện được định hướng thúc đẩy đơn vị sự nghiệp công lập phát triển lành mạnh, nâng cao chất lượng sản phẩm. Thực tế các đơn vị sáp nhập đã chứng minh điều đó.
- Các đoàn ngoài công lập đã sáng tạo theo cơ chế tự chủ toàn phần như thế nào? Hiệu quả của những hoạt động sáng tạo theo cơ chế tự chủ hiện nay?
Trong khi các đơn vị nghệ thuật công lập đang vất vả chưa tìm ra hướng đi còn cầm chừng chờ đợi sự hỗ trợ hướng đi của Bộ Văn Hoá về mọi mặt và phủ hợp, với xu thế phát triển của thời đại nhu cầu của đất nước Việt Nam hôm nay, cơ chế tự chủ là cơ chế phi bao cấp đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị phải tự đảm bảo chi tiêu thường xuyên, tự chịu trách nhiệm về tài chính và nhân sự.
Chưa có được chế độ một Thủ trưởng. Một người có quyền quyết định tất cả, còn nhiều vướng mắc và thủ tục hành chính, thủ tục kinh tế, sự đồng lòng quyết tâm, năng động, tâm huyết vắt hết sức mình cho lao động nghệ thuật nên hoạt động cầm chừng thì đơn vị ngoài công lập như sân khấu Lệ Ngọc đã hoạt động rất tích cực.
Mạnh rạn tìm hướng đi riêng. Cần phải bám sát, lăn lóc với đời sống hiện thực nhiều hơn nữa thì mới mong đón nhận được sự tâm phục, khẩu phục của khán giả hôm nay.
Khi sân khấu xã hội hoá vẫn luôn là thách thức rất lớn đối với sân khấu tư nhân nói riêng và sân khấu Hà nội nói chung, thì sân khấu Lệ Ngọc đã hoạt động sáng tạo nghệ thuật sân khấu theo cơ chế tự chủ. Đã dàn dựng và biểu diễn thành công nhiều vở kịch hay tiêu biểu mang tính nghệ thuật dân tộc, hồn cốt Việt Nam, văn hoá Việt Nam tới khán giả trong nước và Quốc tế. Với sự kết nối ngày càng rộng khắp và chặt chẽ của đội ngũ, diễn viên, đạo diễn, biên kịch, hoạ sỹ Sân khấu Lệ Ngọc đã làm chứng và biểu diễn thành công nhiều vở kịch hay tiêu biểu. Mang nghệ thuật dân tộc, hồn cốt Việt Nam phục vụ khán giả trong nước và Quốc tế.
Từng bước phát triển của sân khấu Lệ Ngọc đã được hoạch định để có thế phù hợp với yêu cầu của người đứng đầu. Đó là việc hướng tới phục vụ khán giả trong nước. Đối tượng đa dạng từ thanh thiếu niên tới người lớn tuổi. Nhưng đặc biệt còn hướng tới đưa sân khấu ra nước ngoài, tiếp cận và giới thiệu văn hóa dân tộc Việt Nam với bạn bè Quốc tế. Vì vậy các kịch bản được lựa chọn đều là những nội dung đậm chất văn hoá dân gian, dân tộc, quê hương…
Sân khấu Lê Ngọc đã sáng tạo sân khấu nghệ thuật theo cơ chế tự chủ hiện nay, nên đã tìm được hướng đi riêng cho mình trong hoạt động đa dạng của sân khấu Việt nam, đem lại sắc thái lạ, riêng biệt cho sân khấu nước nhà. Trong bối cảnh sân khấu Hà Nội có một tiềm năng rất lớn với sự quy tụ của các đoàn nghệ thuật, với lực lượng nghệ sỹ hùng hậu, có nghề, có chất lượng cao. Nhưng các đoàn nghệ thuật công lập vẫn lâm vào cảnh gian nan vắng khá giả, thì sân khấu Lệ ngọc với những đêm diễn chật khán phòng. Được nhiều chuyên gia đánh giá cao. Thường xuyên tổ chức biểu diễn bán vé doanh thu cao, trở thành sự kiện lạ trong làng sân khấu. Sân khấu Lệ Ngọc đã chạm được tới trái tim của khán giả yêu nghệ thuật, khiến cho sân khấu xã hội hoá Miền Bắc được điểm son sáng chói. Trong bối cảnh sân khấu đang gặp rất nhiều khó khăn như hiện nay.
Chúng ta hy vọng những năm tới đây sẽ có nhiều đoàn nghệ thuật sẽ có những dự án mới, những hướng đi mới, đáp ứng nhu cầu của nhân dân trong xu hướng sáng tạo nghệ thuật sân khấu theo cơ chế tự chủ hiện nay.
*. Những hạn chế trong sáng tạo nghệ thuật sân khấu cơ chế tự chủ hiện nay:
Nhìn chung hiện nay nghệ thuật sân khấu đang gặp khó khăn là thiếu vắng khán giả. Trước tình hình văn hoá ngoại lại xâm lấn qua các kênh truyền hình Video, Intenet, nhất là khi các đoàn nghệ thuật của các tỉnh sáp nhập đã tạo ra tình trạng gặp nhiều khó khăn.
Vì giảm biên chế phải tự chủ trong việc chi trả lương cho các hợp đồng lao động, nên nhiều nghệ sỹ tài năng, trẻ của các đơn vị nghệ thuật không có được vị trí, việc làm và thu nhập không ổn định,dẫn đến tình trạng bỏ nghề, thất nghiệp phải chuyển sang làm nghề khác để kiếm sống mưu sinh.
Việc sáp nhập của các đơn vị nghệ thuật sân khấu các tỉnh thời gian qua không phải là do nghệ sỹ mà là từ lãnh đạo, từ các nhà quản lý các tỉnh theo tinh thần cải cách hành chính yêu cầu nghệ sỹ phải làm theo. Các nghệ sỹ không làm chủ về cơ cấu nhân sự, về tổ chức, về tài chính, theo phong cách tụ chủ của mình.
Sân khấu đang thiếu đội ngũ tác giả đạo diễn, diễn viên trẻ tài năng. Còn nhiều khó khăn thách thức khách quan về cơ chế. Cần sớm loại bỏ những thủ tục gây phiền hà trong hoạt động biểu diễn. Sáng tạo nghệ thuật sân khấu theo cơ chế tự chủ hiện nay. Cần mở rộng về nội dung và nghệ thuật vở diễn cho các hoạt động nghệ thuật hiện đại, để công chúng và nhà quản lý cần phải gặp nhau trong phương pháp thưởng thức, nhận thức nghệ thuật trong giai đoạn mới, tình hình mới.
Ngoài những khó khăn đã nêu trên nghệ thuật sân khấu theo cơ chế tự chủ còn gặp không ít khó khăn như sàn tập, sàn diễn. Yêu sách của các nhà quản lý về nội dung về nội dung chương trình. Nhiều vở diễn mang nội dung chương trình: “Cúng cụ” nên gặp khó khăn khi biểu diễn, doanh thu để tồn tại phát triển. Nhà nước cần đổi mới thể chế, cơ cấu, cấu trúc kinh tế thị trường phát triển kinh tế tư nhân, sẽ là nền tảng sức mạnh của nền kinh tế đất nước trong thời kỳ mới hiện nay.
Cạnh tranh tạo ra đổi mới, xoá bỏ đọc quyền bất hợp lý trong kinh doanh, các sản phẩm nghệ thuật.
Cạnh tranh thúc đẩy sáng tạo nghệ thuật sân khấu theo có chế tự chủ hiện nay. Cần năng động dàn dựng, sản xuất, dàn dựng nhiều chương trình nghệ thuật có chất lượng cao. Đáp ứng nhu cầu cần thiết của quần chúng nhân dân bằng tài năng, tâm huyết của lớp nghệ sỹ chân chính. Do công chúng, do khán giả thẩm định tác phẩm và nhân cách người nghệ sỹ - Nghệ sỹ của nhân dân. Các nhà lãnh đạo, các nhà quản lý cùng với các đơn vị nghệ thuật và các nghệ sỹ phấn đấu thực hiện Nghị quyết 19. Nghị quyết của Trung ương Đảng trong cơ chế thị trường, hội nhập Quốc tế. Chúng ta hy vọng sân khấu Hà Nội trong những năm tới sẽ có những dự án mới những sáng tạo mới. Tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy xu hướng hoạt động sáng tạo nghệ thuật sân khấu theo cơ chế tự chủ hiện nay.